Tractatus de ss. eucharistiae sacramento et sacrificio. Tesis I-IX

INDEX THESIUM

DE SACRAMENTO EUCHARISTIAE.

Tesis I. Tractationis partitio ex doctrina Concili Tridentini repetenda .

Tesis II. Quomodo philosophia se habeat ad interpretationem verbi Dei et nominatim verborum promissionis ac institutionis SS. Eucharistiae.

Tesis III. Demonstratio realis praesentiae corporis et sanguinis Christi in Eucharistia ex verbis promissionis Io. VI.

Tesis IV. Demonstratio realis praesentiae corporis et sanguinis Christi in Eucharistia ex verbis institutionis

Tesis V. Confutatio obiectionum quas deducunt ex ratione sacramenti, et ex locutionibus biblicis, quas dicunt sacramentales. 

Tesis VI. De szgnzficatione et demonstratione pronominis hocin verbis institutionis.

Tesis VII. De sensu invocationis Spiritus Sancti in Liturgiis orientalibus non ad efficiendam, sed ad significandam effectam praesentiam corporis et sanguinis Christi.

Tesis VIII. Demonstratio realis praesentiae ex eeditione et constante . consensione nominis christiani, prout exhibetur testimoniis disertis . .

Tesis IX. Demonstratio fidei universalis in praesentiam realem ex modo, quo Patres dogma assumunt instar principii in disputatione de aliis doctrinae capitibus. 

 ÍNDICE DE TESIS

SOBRE EL SACRAMENTO DE LA EUCARISTÍA.

Tesis I. La división del tratado debe extraerse de la enseñanza del Concilio de Trento.

Tesis II. La relación de la filosofía con la interpretación de la Palabra de Dios, y específicamente con las palabras de promesa e institución relativas a la Santísima Eucaristía.

Tesis III. Demostración de la presencia real del Cuerpo y la Sangre de Cristo en la Eucaristía a partir de las palabras de promesa de Juan 6.

Tesis IV. Demostración de la presencia real del Cuerpo y la Sangre de Cristo en la Eucaristía a partir de las palabras de institución.

Tesis V. Refutación de las objeciones derivadas de la naturaleza del sacramento y de expresiones bíblicas que se alegan como meramente sacramentales.

Tesis VI. Sobre el significado y la demostración del pronombre *hoc* («esto») en las palabras de institución.

Tesis VII. Sobre el significado de la invocación del Espíritu Santo en las liturgias orientales: no para efectuar la presencia del Cuerpo y la Sangre de Cristo, sino para significar que dicha presencia ya se ha realizado.

Tesis VIII. Demostración de la presencia real basada en la tradición y el consenso constante del mundo cristiano, tal como lo atestiguan testimonios explícitos.

Tesis IX. Demostración de la fe universal en la presencia real, basada en el modo en que los Padres adoptan este dogma como punto de partida en las disputas sobre otros puntos de doctrina.

CAPUT I. DE REALI PRAESENTIA CORPORIS ET SANGUINIS IESU CHRISTI 

THESIS II. Quomodo philosophia se habeat ad interpretationem verbi Dei et nominatim verborum promissionis ac institutionis SS. Eucharistiae.  

« Licet veritates sive lumine rationis evidentes sive lumine fidei » certae canonis instar negativi demonstrent aliquem sensum, qui ver- » bis Dei, de quorum significatione quaeratur, subesse non possit; falsum » tamen est, examen huiusmodi analogiae cum veritatibus rationalibus » sive universim, sive nominatim in interpretatione verborum Christi » Matth. XXVI. 26. sq. (cum parallelis) per se prudenter praerequiri ad » genuinum verbi Dei sensum assequendum. Ceterum si ex rationibus » polemicis huiusmodi examen instituatur, nullae suppetunt veritates » evidentes, quae canonis instar negativi haberi possint ad sensum » proprium et immediatum verborum Christi excludendum. » 

Quatuor sunt in thesi nostra assertiones, 1?. veritates evidenter cognitas posse demonstrare aliquem sensum, qui verbis Dei certo non subsit; 2^. huiusmodi examen et comparationem veritatum praesertim rationalium plerumque non requiri ad genuinum verbi Dei sensum determinandum; 3*. nominatim prudenter non requiri hoc examen in interpretandis verbis Christi, quibus Eucharistiam promisit ac instituit et eam suum corpus et sanguinem, suam carnem et suum sanguinem esse dixit; 4^. si examen tamen instituatur, nullas esse veritates evidentes, quae demonstrent, sensum proprium et immediatum verborum non esse verum. 

I. Cum verum vero repugnare non possit, eo ipso neque inter veritates fidei neque inter fidem et rationem, h. e. inter veritates a Deo manifestatas per revelationem et veritates alias sive per revelationem sive per lumen rationis item a Deo manifestatas ulla potest esse repugnantia (1). Sieut ergo ubi de veritate revelata certo constat, eo ipso repugnat, ut sit aliqua veritas sive revelata sive rationalis ei contraria, et proinde potest quidem ratio infirma errando putare verum, non tamen potest evidenter cognoscere ut verum, quod revelatae veritati contradicit; ita sensus qui subiiciatur verbo Dei evidenter repugnans veritati evidenter cognitae, numquam potest esse genuinus. Ad hoe principium reducuntur regulae pleraeque, quas S. Augustinus l. III. de doctr. christ. proponit ad discernendum sensum proprium et sensum metaphoricum in Soripturis. Est autem haec interpretandi lex ita obvia et per se evidens, ut qui eam negare vellet, simul cum ratione etiam fidem omnem subverteret; ea enim sublata sermo humanus redderetur inintelligibilis, neque quis sensus subsit, quis non subsit etiam locutionibus Dei et Ecclesiae constare amplius posset: « etiam eredere non possemus, nisi rationales animas haberemus » Aug. ep. 120 al. 122. n. 3. ad Consent.

Cavendum autem summopere est in hac re, ne quae sunt vel supra actualem nostram cognitionem vel simpliciter supra rationem, confundamus cum eo quod est contra rationem, et ne quod lumine rationis non cognoscimus ut verum velsaltem ut possibile, perinde habeamus ac si cognosceremus illud non esse verum vel esse impossibile. 

II. Non minus constat de altera assertione proposita. Nam praecisione facta a canone negativo, de quo diximus, sunt canones positivi interni et externi (inter quos longe praecipuus et per se solus sufüciens consensus Ecclesiae), quibus adhibitis genuinum sensum verbi Dei saltem plerumque certo intelligere possimus. Hoc autem posito iam etiam quaestio de rei possibilitate et non repugnantia abunde soluta est, quamvis indirecte et per aliud ; constat enim illud quod in verbo Dei iuxta genuinum sensum intellecto affirmatur, utpote infallibiliter verum, non esse impossibile nec ulli veritati seu rationali seu superrationali repugnans. Ex adverso autem si humana ratio nondum intellecto genuino sensu verbi Dei velit primum examen suscipere de rei in sensu obvio expressae possibilitate vel impossibilitate, gravissimo obnoxia est periculo, ne quod solum est supra rationem, errando habeat velut contra rationem, et ignorantiam de rei propositae possibilitate accipiat pro evidentia de rei impossibilitate (1) ». Quae cum ita sint, examen illud de rei possibilitate vel impossibilitate plerumque non requiritur, quoties scilicet aliunde ex positivis regulis interpretationis et praesertim ex consensu Ecclesiae de genuino sensu verbi Dei certo constare potest; imo propter periculum errandi christianae prudentiae est, ut quaestio de rei possibilitate potius solvatur ex intellecto iam genuino sensu verbi Dei, quam vicissim ut a praevia solutione illius quaestionis pendere velimus, licet sensu solum negativo, verbi Dei interpretationem. Si quando vero rationes polemicae necessarium reddere videntur illud examen, constat, non requiri demonstrationem evidentis possibiliatis; quae in proprie dictis superrationalibus mysteriis institui non potest; sed suffieit demonstrasse , impossibilitatem et repugnantiam cum veritatibus certis non esse evidentem.

 III. Quod. dietum est de thesi generali, applicatus ad praesentem hypothesim specialem , affirmamusque , examen illud directum de rei possibilitate nullatenus praerequiri ad genuinum sensum verborum Christi in institutione Eucharistiae certo assequendum. Si verba Christi Domini Matth. XXVI. 26. seqq. (cum parallelis) inde ab apostolicis temporibus ab universo nomine christiano intellecta sunt sensu proprio, atque ideo vere et realiter corpus et sanguinem Christi in Eucharistia contineri creditum est ab omniDus Christianis; si insuper ex omnibus regulis intrinsecis | interpretationis sensus proprius illorum verborum demonstrari potest genuinus et sensus metaphoricus absurdus: profecto de genuino sensu illorum verborum Christi constare potest, quin antecedenter et directe ex placitis philosophiae definiatur rei tali sensu enuntiatae possibilitas vel saltem non evidens repugnantia. Atqui illa constantia et universalitas catholici intellectus et illae normae intrinsecae demonstrantes veritatem sensus proprii omnino certae sunt, ut in progressu tractationis ostendemus; ergo de vero sensu verborum Christi citra praecedens illud examen philosophicum constare potest. Intellecto autem vero sensu verborum Christi aeternae veritatis iam etiam constat, rem enuntiatam esse veram atque ideo nulli alii veritati repugnantem, quamvis non ideo iam etiam intelligatur, quomodo concilietur veritas ibi enuntiata cum veritatibus alis. Unde ita concludo: in christianae fidei mysterio methodus difficilior, graviori periculo exposita ac minus tuta imprudenter praehabetur methodo, quae suppetit facilior ac tutissima et quae praestat totum ilud, propter quod illa altera difBücilior inquisitio potissimum instituenda esset. Atqui methodus examinis philosophiei praemittendi de possibilitate rei sensu obvio verborum enuntiatae difficilior est et multis periculis obnoxia, nisi habeatur illa quaestio iam praesupposito vero sensu verborum et cum perpetuo respectu ad illum sensum ; methodus altera antecedentis examinis doctrinae fidei facilior est, et per compendium tutissime ac etiam certius demonstrat possibilitatem rei, ad quam inquirendam illud examen philosophieum postularetur. Ergo uWiversim loquendo imprudemnter postulatur, ut huiusmodi examen praecedat inquisitionem posifivam in verum sensum verborum Christi. 

Hoc sane modo in Ecclesia Dei semper actum est de ss. hoc mysterio. SS. Patres ad praecavendas dubitationes sive catechumenorum sive fidelium in suis institutionibus «) appellant ad claritatem et ad absolutam veritatem verborum Christi Dei: « ipse dixit: hoe est corpus meum; quis igitur audeat dubitare et dicere: non est corpus eius? » b) Ad declarationem aliquam describunt Dei omnipotentiam et absolutum dominium in substantias omnes creatas, illudque comparationibus illustrant ex miraculis a Deo omnipotente patratis. c) Consequenter rem illis verbis enuntiatam et contrarias leges physicas cognitionesque nostras, quatenus in experientia et in perceptione sensuum fundantur, componunt atque concilant non iam examine philosophieo de rerum naturis, sed supposita omnipotentia et veracitate Dei ac proposita claritate verborum postulant fidem in rem enuntiatam, quae utpote infallibiliter vera non potest esse contra rationem, quamvis sit supra rationem. S. Ephrem De non perserutanda natura Fili Dei T. III. graec. lat. p. 424; Cyrillus Hieros. catech. mystagog. IV. n. 1. 6. 9; Gregor. Nyss. or. catech. c. 37; Epiphan. Anoor. n. 57; Ambros. de myster. c. 9; auctor 1l. de Sacram. 1. IV. e. 5; Gaudent. Brixian. in Exod. tract. IT. p. 240. 241. ( ed. Brix. 17388); Chrysost. in Matth. hom. 82 al. 88. n. 4; Sowillus Alex.^in Lo. 1.4: d. 99 D. IV. p^ 974: ete sible; odteen post allata Christi verba et assertam ex eis in Eucharistia realem praesentiam prosequitur Gaudentius l. c. orationem ad egressos e fonte baptismatis: « Ipse naturarum creator et Dominus, qui producit de terra panem , de pane rursus, quia et potest et promisit, efficit proprium corpus; et qui de aqua vinum fecit, facit et de vino sanguinem suum... Si qua mysteriorum superaverint in mane illius futurae resurrectionis manifestanda, quae capere modo non possumus ; modo enim $elo ex parte, inquit Apostolus... haec igni cremanda sunt, idest divino tradenda Spiritui ut ea, quorum rationem modo non capimus , ardentis fidei spiritu consumantur ». 

IV. Haec. quae diximus non tamen impediunt, quominus rationes polemieae possint aliquando necessariam reddere praeviam demonstrationem, nihil esse inre verbis Christiobvio sensu enuntiata sive in eius consectariis, quod veritati alieui necessariae evidenter cognitae repugnet. Quoniam vero non requiritur, ut evidenter intelligamus modum, quo veritas superrationalis cum aliis veritatibus concilietur, quod postulasse esset negasse ipsam hypothesin veritatis superrationalis, sed sufficit ostendisse nullas esse veritates necessarias evidenter cognitas, quibus res enuntiata evidenter repugnet; haee demonstratio, si polemice veritas fidei nondum supponatur, principiis quibusdam generalibus confici potest. 

Consectaria quae cum verbis Christi proprio sensu intellectis proxime nexa videri possent repugnare veritatibus evidentibus, ad haec revocantur: 1^. adesse in Eucharistia corpus Christi, quin ulla eius propria appareant phaenomena; 2*. adesse ad analogiam existentiae spirituum et citra actualem coextensionem ad spatium; 3^. adesse idem multis simul in locis; 4^. non amplius adesse substantiam panis et vini et tamen omnia eius remanere phaenomena sensibus obvia. Iudieia rationalia opposita his quatuor consectariis sunt: ubi praesens est corpus, sese manifestat et sensibile est suis phaenomenis; corporis partes diversae in se respondent diversis partibus spatii; corpus quod praesens est in uno loco, non est simul in locis aliis; si desinit corporis substantia, desinunt phaenomena quae sunt substantiae effectus (1). 

Ut intelligamus, quatenus haec iudicia sint evidentia et evidenter repugnantia quatuor enuntiatis consectariis, generatim distingui debent vera et evidentia nostra iudicia de corporibus in iudicia relata ad ordinem physicum, quae sunt a, posteriori et pendent a constanti experientia, tum in iudicia ordinis metaphysiei quae sunt « priori ac pendent a cognitione essentiae corporum. Priora sunt certa sub hypothesi, quod leges physicae servatae sunt, posteriora sunt vera ab- .solute. Unde qui supposita demonstratione suspensionis vel mutationis factae in legibus physicis adhue iudicat de corporibus eodem modo, ac si omnes leges physicae servatae essent, non minus agit contra rationem, quam qui admitteret in corporibus mutationem repugnantem. eorum essentiae. lam vero iudicia illa quatuor quae videntur repugnare verbis Christi in sensu proprio acceptis, oriuntur omnia ex constanti experientia et fundantur in constantia legum physiearum. Proinde sunt quidem iudicia evidenter vera swb hypothesi, quod leges physicae sunt servatae; at nullatenus est evidens, essentiam corporum talem esse, ut quatuor consectaria opposita his iudiciis empiricis sint negatio ipsius essentiae corporum, adeoque nullatenus est evidens, eadem consectaria absolute repugnare. De his ergo non seeus ae quando quaeritur, utrum una natura divina realiter communis esse possit tribus distinctis personis, utrum in unaà divina persona duae possint esse naturae divina et humana etc. « priori ad summum fatendum erit, non evidenter constare de possibilitate vel impossibilitate , quia rerum essentiae, de quibus quaeritur, non satis nobis sunt perspectae; « posteriori autem facta mysteriorum revelatione, ignorantia illa possibilitatis tollitur; in veritate enim rel sane intelligitur eiusdem non repugnantia. Rationem existentiae Christi in Eucharistia, ait ''ridentinum sess. XIII. cap. 1, esse huiusmodi, « quam possibilem esse Deo, cogitatione per fidem illustrata assequi possumus, et constantissime credere debemus ». 

Unde concludendum est, 1^. cognitiones etiam rationales et philosophicas per revelationem mysteriorum saltem indirecte amplificari, vel certe coerceri humanam temeritatem, ne quod ex inadaequatis et imperfeotis nostris cognitionibus consequi videtur, habeamus velut consectarium evidens cognitionis adaequatae. Praeterea 2". sequitur ex dictis, me- " thodum ipsam scientificam postulare, ut consectaria quodammodo philosophiea doctrinae de praesentia reali non prius distincte examinentur, quam doctrina ipsa ex verbo Dei demonstrata sit, cum ipsa veritas revelata instar stellae rectricis in illo examine prae oculis habenda sit, ut ratio humana ab errorum scopulis sibi caveat. (Cf. litt. S. P. Pii IX ad Archiepisc. Monach. 21. Dec. 1863).

THESIS III. Demonstratio realis praesentiae corporis et sanguinis Christi in Eucharistia eo verbis promissionis Io. VI. 

« Sermone Christi Io. VI. 48-59 promissam esse ae praeparatam » institutionem Eucharistiae, in qua Christi caro et sanguis vere, realiter » et substantialiter contineatur, manducetur et bibatur, ex verbis ipsis » et contextu demonstratur. »

Post multiplicationem panum factam a Domino in deserto, ubi « illi homines, cum vidissent quod lesus fecerat signum, dicebant: quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum» (6 mpegntne 6 épyoucvoc) iidem saturati panibus quaerebant lesum trans mare (lacum) 'Tiberiadis in Capharnaum, quo per duplex miraculum noctu venerat Iesus cum discipulis. Ad homines mirantes, quomodo illue pervenisset, Dominus habuit sermonem prolixum Io. VI. 26-60, desumpta occasione ex ipsa multiplieatione panum pridie facta. "Totius orationis explieationes praeclaras habes tum apud alios interpretes et theologos tum maxime apud Card. Wiseman (De reali praesentia eto. lectiones octo. Lect. I-IV.) et apud cl. P. Patrizi (Commentatio de Pane vitae; et Comment. in Ioan. in h. 1.). 

Constat totus sermo praeparatione v. 26-91; argumenti propositione v. 92. 99; duplici parte ipsius orationis seu explieationis, prima v. 95-A7, altera v. 48-59. Ad hano partem postremam totum quod praecedit, refertur velut praeparatio et introductio, atque in hae postrema parte dicimus promitti a Christo suam realem et substantialem carnem vere et proprie manducandam et suum sanguinem bibendum; adeoque promitti Eucharistiam, in qua, ut fides catholica docet, vere, realiter et substantialiter praesens sit corpus et sanguis Domini in cibum et potum ad nutriendam vitam gratiae, qui propterea ratione effectus quidem possit dici cibus et potus spiritualis, ratione autem substantiae in se ipso et ratione manducationis sit ipsum verum corpus et verus sanguis Christi cibus et potus, qui vere a nobis ore corporis manducetur et bibatur. 

Veritas huius affürmationis pendet unice a quaestione, utrum verba Christi: « panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita; nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis eius sanguinem, non habebitis vitam in vobis; caro enim mea vere est cibus et sanguis meus vere est potus; qui manducat me, et ipse vivet propter me eto.», intelligi debeant sensu proprio et immediato an sensu . translato , quo significent « credere in Christum , credere et sperare in mortem Christi, fide, spe et charitate spiritualiter suscipere et amplecti Christum pro nobis passum et mortuum ». Sienim Christus verba illa pronuntiavit et intelhgi voluit sensu proprio, nemo negat aut negare potest, iis enuntiari distincte et clarissime doctrinam, quam tenet Ecclesia catholica de reali praesentia et reali sumptione corporis et sanguinis Christi in Eucharistia ; si vero sensus est alter translatus, ex hís verbis veritas doctrinae catholieae de Eucharistia demonstrari non potest. lam vero prorsus evidens est, Christum in hac sermonis parte non esse locutum sensu verborum translato de fide in ipsum aut in eius mortem, sed conclusa et absoluta v. 47 oratione de necessitate fidei, hie iam sensu proprio promittere suam carnem manducandam et suum sanguinem bibendum. Id constabit ex comparatione secundae partis cum parte prima, ex indole et diversitate locutionum quae sunt in prima et in secunda parte, ex modo quo pars utraque a ludaeis intellecta et a Christo confirmata est, ex iis quae consecuta sunt, simul spectatà Christi Domini effusissimáà charitate et consuetá docendi ratione. His autem argumentis tamquam certa supponitur distinctio duplieis partis, quae ipsa suppositio utpote ab adversariis negata nobis probanda est. Consideremus ergo per compendium totam orationem. 

In totius sermonis exordio v. 26.81 Christus eo, quod Iudaei non fide sincera propter finem supernaturalem sed ob beneficia tantum temporalia eum quaerebant (1), hortatur: « Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis dabit vobis ». Sensus verbi operamini non potest esse, ut ipsi effüiciant hunc cibum, nam ipse Filius hominis eum daturus est; sed sensus est, ut comparent hunc cibum et aliquid agant ex sua parte ad eum habendum (1). Qualis sit hie cibus manens in vitam aeternam, Dominus explicaturus est in tota oratione; est nimirum panis vitae, isque sub duplici ratione, ut cibus sensu translato iam datus a Patre, ut cibus sensu proprio dandus in futuro a Filio hominis; unde sicut in- . fra v. 52. ita et hie futuro tempore utitur: dabit vobis. Iudaei non interrogant, qualis sit ille cibus dandus a Filio hominis, quem comparare iubentur, sed interrogant de opere quod ipsi operari iubentur, et quod intelligunt non posse esse nisi opus divinum: « quid faciemus, ut operemur opera Dei?»acesi dicerent: quomodo nos operabimur opera ad habendum talem cibum, quem dare solius Dei esse potest. Respondet Christus, esse illud, quod ab eis postulatur, utique opus Dei et tamen debere fieri etiam ab ipsis: « hoc est opus Dei, ut credatis in eum, quem misit ille ». Iam Iudaei, ut credant in ipsum , postulant signum non quodcumque, sed quale Moyses fecit in deserto dans patribus eorum panem de coelo. Haec postulatio nectitur tam cum miraculo pridie facto a Christo, quod ipsi in comparatione cum signo Moysis dantis manna in deserto pensi habent, quam eum verbis Christi promittentis cibum permanentem in vitam aeternam ; sive iam habuerint illi Iudaei sive non habuerint prae oculis traditionem , cuius apud Rabbinos mentio est, Messiam sicut Moysen daturum manna de coelo (Cf. Card. Wiseman leot. I).

Ad hane Iudaeorum postulationem Dominus declarat, .se ipsum esse panem de coelo verwm, qui dat vitam mundo v.929. 33: « Amen, amen dico vobis: non Moyses dedit vobis panem de coelo , sed Pater meus dat vobis panem de coelo verum. Panis enim Dei est, qui de coelo descendit et dat vitam mundo ». Quibus verbis continetur propositio toto sequenti sermone explicanda. In propositione hae non diserte dixerat Christus, se ?pswm esse panem de coelo, neque id Iudaei intellexerunt; aiunt ergo: « Domine semper da nobis panem hune ».

Ad hane petitionem Christus nune ingreditur orationem, qua explicat diserte, qwés sit et qualis sit panis vitae, esse scilicet se ipsum panem vitae idque sub duplici diversa ratione, euius utriusque explicatio constituit duas orationis partes. Pars tam prima quam secunda est interrupta objectione a Iudaeis facta, et eatenus utraque potest iterum distingui in binas ita , ut primum simpliciter declaretur doctrina, deinde eadem confirmetur in responsione ad propositam difficultatem. 

l*. Pars incipit ab ipsa explicita propositione : « Ego sum panis vitae, » sive hebraismo communissimo c?bus vitae. Sub qua ratione Christus dicat, se esse panem vel cibum vitae, ipse declarat. Declaratio continetur in praedicatis, quae omnia mihil aliud enuntiant quam fidem in ipsum, et fructum vitae derivatum ab ipso in credentes: « qui venit ad me , non esuriet , et. qui credit in me non sitiet umquam; vidistis me (cum omnibus motivis credibilitatis, ut supra v. 27 dixit de se: « hunc Pater signavit»), et non creditis; omne quod dat mihi Pater, ad me veniet, et eum qui venit ad me , non eiiciam foras; descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam , sed voluntatem eius qui misit me, haec est autem voluntas eius, qui misit me, Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die; ut omnis, qui videt Filium et eredit in ewm , habeat vitam aeternam , et ego resuscitabo eum in novissimo die.» Est manifestum ex his, Christum hucusque se proponere ut obiectum fidei atque ita ut panem sew cibwm vitae sensu translato , quatenus fides in ipsum est principium vitae eU ES Iudaei facile intellexerunt hune sensum sub nomine panis, neque inde nova eis oritur difficultas, quod Christus panem se ipsum dixerit, sed quod se dixit descendisse de coelo: « Nonne hie est lesus filius Ioseph, cuius nos novimus patrem, et matrem , quomodo ergo dicit hie : quia de coelo descendi?» Ad hane obiectionem respondet Christus persistendo in praecepto fidei iam inculeato , et declarans esse necessarium ad fidem in ipsum, sicut oportet, concipiendam, ut quis trahatur a Pátre, ut audiat et discat a Patre, ac tandem concludit totam orationem de necessitate fidei in ipsum epilogo clarissimo: « Amen, amen dico vobis: qui credit in me, habet vitam aeternam» v. 35-47. Post hane conclusionem nulla amplius fit mentio de fide, sed incipit plane nova series praedicatorum. 

2*. Pars orationis est v. 48-59, quam Dominus exorditur eadem propositione sicut priorem: «Ego sum panis vitae,» seu cibus vitae. At dum declarat rationem, sub qua sit panis vitae, iam, ut dixi, non de fide loquitur ne semel quidem sed agit unice de huzus panis manducatione et de manducationis fructu: « Patres vestri manducaverunt manna in deserto... Hie est panis de coelo descendens, utsi quis ex ipso manducaverit, non moriatur. Ego sum panis vivus. Si quis mandwucaverit ex hoc pane, vivet in aeternum.» Et continuo diserte explicat, hunc panem manducandum se ipsum esse non in eo statu, in quo tunc erat, sed suam carnem, quam in futuro ut cibum daturus erat: « et pants quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita.» In priori parte non nisi semel in ipsa prima propositione se exhibuit ut panem vitae propter nexum orationis, verbum autem manducare adhibuit numquam sed, ut vidimus, constanter verba ventre ad ipswm, credere in ipsum etc.: in hac altera parte orationis subiectum in quovis commate est panis de coelo descendens, panis vivus, hic panis; verbum seu praedicatum non additur aliud, quam ut panis hie dicatur mandwucandus. 

Potest quidem per se panis seu cibus sumi metaphorice, sicut revera accipitur in propositione 1" partis; absolute loquendo adhue manducatio panis posset esse metaphora significans susceptionem Christi per fidem in Christum, id tamen in hoe contextu, ubi metaphora manducationis ad exprimendam ideam fidei in priori parte tam sollicite vitatur, iam esset improbabile ; etiamsi nihil aliud adderetur. .At vero quando Christus declarat, panem quem dabit manducandum , esse carnem suam, sensus ille metaphoricus omnino excluditur. Nam in propositione: « si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum , et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita », incisum secundum: « panis quem ego dabo, caro mea est, ea ipsa scilicet quae est pro mundi vita » (vel ut vulgatus textus graecus explicite habet, quam ego dabo seu offeram pro mundi vita), hoe inquam incisum est explicatio nominis hic panis in priori inciso; unde evidenter sensus est: « si quis manducaverit ex hoec cibo, in quem cibum ego dabo seu ponam ipsam meam carnem , vivet in aeternum ». At profecto manducare ex cibo, qui est ipsa caro Christi data a Christo, ut manducetur, non potest significare credere in Christum vel in mortem Christi. 

Hoc totum adhuc luculentius demonstratur ex sequentibus. Iudaei qui optime intellexerant panem vitae in prima . parte orationis sensu metaphorico (esse scilicet panem vitae ipsum Christum ut obiectum fidei; unde ibi eos vidimus non murmurasse, quod se panem dixisset, sed quod dixerat se de coelo descendisse); nune intelligunt verba Christi in secunda parte sensu proprio, qui scilicet solus menti audientium occurrere poterat. Litigabant ergo Iudaei non iam, quod se dixerat panem qui de coelo descendit; sed « litigabant ad invicem, dicentes: quomodo potest hie nobis carnem suam dare ad manducandum?» Sieut in prima parte intellexerant sensum de fide in Christum ut qui descenderit de coelo, et simul cogitabant de modo quo potuerit descendisse de coelo, cuius ipsi noverant patrem (ut putabant) et matrem; ita hic intelligunt sensum, promitti ac praecipi carnem Christi manducandam, et simul cogitant de modo, quo id fieri possit; ac porro tum illum descensum de coelo tum hane manducationem carnis nolunt credere. Christus igitur non postulans mysteriorum comprehensionem sed fidem , sicut. pro ingenio et dura cervice illorum hominum in responsione prioris partis pergit insistere in asserenda necessitate fidei in ipsum et docet necessitatem gratiae ad hane fidem, quia scilicet rite intellexerant sensum verborum eius postulantis fidem in: ipsum eiusque descensum de coelo, non tamen explicat modum huius descensus: ita in parte hac altera non declarat saltem non distincte modum (1), quo carnem suam dabit in cibum, sed insistit in asserenda véritate sensus quem intellexerant in eius verbis, idque per sex integra commata et iis locutionibus , quae veritatem sensus proprii ab eis intellecti omnibus dicendi modis confirmant, et plane excludunt suspicionem sensus translati forte subiiciendi verbis, quibus dixit cibum dandum ipsam suam carnem esse. Nam immediate ad repugnantiam ludaeorum : « quomodo potest hie nobis carnem suam dare ad manducandum »,: Christus excipit affirmando, hoc ipsum fieri debere, quod ipsi fieri posse negabant; atque forma attestationis solemni: «amen, amen dico vobis», inculcat, carnem suam esse manducandam, idque distinctim nominando carnem manducandam et sanguinem bibendum, atque iterum utrumque coniungendo declarans mandueationem carnis et potionem sanguinis fore talem, ut ipsemet manducetur: « qui manducat me». 

 Ulterius est gradatio in ratione ac fine et sanctione mandati, quo Dominus praecipit mandueationem carnis suae: 1^ sub comminatione mortis spiritualis: « nisi manducaveritis carnem Fili hominis et biberitis eius sanguinem , non habebitis vitam in vobis »; 2? sub promissione conservationis vitae aeternae: « qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem , habet vitam aeternam» eto.; 9"sub intensiva affirmatione proprietatis cibi ac potus: « càro enim mea vere est cibus et sanguis meus vere est potus »; 4^ sub declaratione effectus, qui est mansio nostri in Christo et Christi in nobis; ex qua mansione; D? consequitur seeundum similitudinem cum divino archetypo unitatis Patris et Filii, communicatio et derivatio vitae a Christo in manducantem: « qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo. Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem (Ou ccv xatcpz), et qui mandueat me (6 tpoyov us), et ipse vivet propter me ». Hunc in modum affirmato eo, quod Iudaei fieri posse negaverant: « quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandum? » tandem concludit totam orationem repetitis fere iisdem verbis, quae dixerat ante obiectionem Iudaeorum: « hie (ita nunc declaratus) est panis, qui de coelo descendit... qui manducat hune panem, vivet in aeternum ». 

lam proposito orationis totius contextu facile perspicitur evidentia argumentorum, quae initio indicavimus.  

1*. Duae sunt partes orationis v. 35-59, quarum subiectum non est quidem adaequate diversum, sed est unum subiectum Christus et sub una appellatione panis vitae; at sub alia ratione exhibetur in priori parte et sub alia in posteriori, ut constat tum ex forma velut rhetorica orationis tum ex omnimoda diversitate praedicatorum. Nam pars prior v. 95-47 incipiens a propositione: « ego sum panis vitae », propriis et clarissimis verbis explicat hunc panem vitae ut obiectum fidei, atque manifestissima conclusione v. 47 absolvitur. Tum v. 48 eadem praefigitur propositio: « ego sum panis vitae », et hic panis vitae explicatur iam praedicatis omnino diversis; nulla enim amplius facta mentione de fide promittitur in futurum Christus ut panis vitae manducandus, et hic panis manducandus declaratur esse caro Christi. Iudaeis hanc partem orationis intelligentibus sensu omnino diverso à priore, nimirum non amplius de necessitate eredendi in Christum sed sensu proprio verborum de necessitate manducandi carnem Christi, ipse Dominus multipliciter repetit et inculeat ut verissimum hune sensum proprium, quatenus ludaei verba intellexerant de vera et reali mandueatione caruis eius. Atqui haec omnia demonstrant, admitti nullo modo posse, ut oratio inde à v. 48 sumatur tamquam continuatio praecedentium et ulterior explicatio fidei in Christum. Nam non solum declaratio necessitatis fidei clarissima in superioribus et absoluta v. 47 nuno resumeretur eodem exordio: «ego sum panis vitae», unice ad dicendum obseurissime, quod prius dietum fuerat clarissime; sed praedicata omnia huius partis ea sunt, quae de fide et necessitate credendi nec a ludaeis intellecta sunt nec seeundum usum loquendi et significationem verborum hoc sensu intelligi potuerunt, qua de re paulo post adhue sermo recurret. Habet ergo oratio inde a v. 48 evidenter pro subiecto panem vitae sub alia diversa ratione, quam pars prior a v. 95-47: atque adeo duae sunt totius orationis partes sensu diversae. 

2". Sensus diversus in eo est, quod in priori parte panis vitae declaratur in sensum metaphoricum, quatenus Christus est obiectum fidei et per fidem nutrit vitam supernaturalem animae, quae declaratio fit, ut explicationem decet, locutionibus propriis vel certe clarissimis. In parte altera panis vitae, explicatur in sensum proprium, proprium inquam non significatione specifica pan?s sed significatione generica cibi; quamvis, ut ex huius promissionis complemento in institutione Eucharistiae elucet, sit ratio, cur Christus se potius panem vitae dixerit quam solum generice cibum vitae, quia sub visibilibus speciebus panis se cibum fecit. Explicatio autem, ut in priori parte, et ut declarationis natura ace finis postulat, fit praedicatis in significatione propria et clarissima. Panem enim hune, quem daturum se Christus promittit, declarat esse carnem suam, et suam carnem esse manducandam, et suum sanguinem bibendum; atque ita carnem suam esse vere cibum, sanguinem suum vere potum ad retinendam, fovendam ae nutriendam vitam supernaturalem. Haec omnia praedicata carnem suam, sanguinem swwm, oportere manducare carnem Pili hominis, bibere sanguinem eius, carnem esse vere cibum, sanguinem vere potwm, & Christo Domino dicta esse et intelligi debere sensu proprio, est evidens ex hisce capitibus: 

a) Ex necessitate sensus proprii. Locutiones manducare carnem et bibere sanguinem alicuius sensum éranslatwm nullum habent nisi in malam partem, et nominatim in lingua aec usu loquendi notissimo illius gentis, cui Christus loquebatur, habebant sensum franslatum determinatae significationis de insignibus iniuriis, calumniis, persecutionibus ec. contra aliquem exercitis (1). In locutionibus igitur repetitis Christi Domini: « nisi manducaveritis carnem Fili hominis et biberitis eius sanguinem , non habebitis vitam in vobis» etc., cum ille sensus metaphorieus ex vi et usu vocum solus possibilis evidenter repugnet ex contextu, non poterat vela loquente subiici vel audientibus in mentem venire alius ullus sensus quam proprius. Hunc ergo sensum proprium Christus voluit expressum et ab auditoribus intellectum. 

0) Ex auditorum intelligendi modo et Christi responsione. Auditores verba illa, «si quis manducaverit ex hoc pane... et panis quem ego dabo caro mea est pro mundi vita», revera intellexerunt sensu proprio, quo solo dicimus intelligi potuisse: « quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandwm? » Tam hane ipsam eorum locutionem «dare carnem suam ad manducandum » sensu proprio ab eis dictam et rem obiectam ut impossibilem, Christus suscipit et verbis multo adhuc efficacioribus sexies repetit, revera ita, ut ipsi velut impossibile credere recusabant, futurum esse et fieri debere: «amen, amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Fili hominis et biberitis eius sanguinem ete.» Confirmat ergo Christus genuinum esse sensum, quem ipsi. intellexerunt, intellexerunt autem de vera et propria mandueatione verae et substantialis carnis Filii hominis. Neque contextus orationis sensum metaphoricum, quem adversarii intrudunt, ulla ratione admittit. Quid enim? auditores nulla certe sua culpa intellexerant verba Christi « caro mea est etc.» sensu obvio, nec cogitare poterant de metaphora a nullo umquam hominum usurpata velaudita; et quia res verbis expressa videbatur eis impossibilis, proponunt difficultatem secundum hune sensum .a se intellectum : « quomodo potest hie nobis carnem suam dare ad manducandum?» Nune vero divinus magister veritatis his ipsis auditorum verbis, quae illi dixerant sensu proprio, et etiam efficacioribus inculeat, ita ut dixerant,omnino fieri debere: « amen, amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis etc., » subiiciens interim ex hypothesi adversariorum suis verbis sensum plane diversum, quam quo auditores ea dixerantet de quo solo cogitare poterant, nihil scilicet aliud volens quam per metaphoram nemini intelligibilem significareid, quod superius dixerat clarissime, in ipsui esse credendum! Atqui haec cum sapientia et bonitate divini magistri omnino pugnant. Resumpsit ergo Dominus verba auditorum sensu, quo ipsi intellexerant, h.e. sensu de substantiali sua carne vere manducanda et suo sanguine vere bibendo.

 c) Ex iis quae secuta sunt. Sicut verba superiora auditores intellexerant de carne Fili hominis proprio sensu manducanda, ita et repetitas et intensiores declarationes, quibus eum sensum confirmavit, non alio sensu intelligere poterant. Hine cum viderent, sensum esse clarum, nec tamen suum intellectum Christi auctoritati in obsequium fidei subiicere vellent, « multi ex discipulis eius audientes dixerunt: durus est hic sermo et quis potest eum audire?» unde «ex hoc multi discipulorum eius abierunt retro, et iam non cum illo ambulabant» v. 62.67. In priori parte sermonis quando Dominus fidem postulabat in se ipsum, ut qui de coelo descenderit; murmurabant Iwdaei.ln hac ipsa altera parte initio, ubi dixerat, panem manducandum esse carnem. suam, adhue dicuntur inter se litigasse Iudaei. At post declarationem ineluctabilem: «nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis eius sanguinem etc.,» iam mwlt? ez ipsis discipulis eonqueruntur, durum esse.hunc sermonem, et a sequendo Christo deficiunt. Si adversariorum hypothesis vera esset, eausa erroris et consequentis defectionis ac summae calamitatis tandem eo revocaretur, quod verba Christi intelligebant sensu proprio, quem ex usu loquendi solum habere poterant, et non intelligebant sensu metaphorico, quem omnia adiuncta excludebant. Christus Dominus errorem ortum ex ipsa obvia significatione orationis suae eos dedocere potuisset simplicissima explicatione, nihil aliud illas sententias numquam antea auditas sibi velle, quam quod millies e£ nunc in prima parte sermonis iterum clarissime dixerat, sibi ut misso a Patre fidem habendam esse. Attamen non solum hane necessariàm in hypothesi explicationem non profert, sed perstat in suis verbis, ut ipse ea dixerat et discipuli intellexerant, et ad ea confirmanda appellat ad suam originem coelestem a Patre et ad suam futuram glorificationem : « Hoc vos scandalizat? (scilicet oc, quod ipsi appellaverant durum. sermonem, quod nihil aliud est quam intellecta ab eis realis manducatio carnis et potio sanguinis lesu Christi); si ergo videritis Filium hominis ascendentem , ubi erat prius? » (Quoad huiusmodi Domini provocationes ad ,suam coelestem originem et ad glorifíieationem humanitatis confer Io. I. 51; III. 13; VII 14; XIV. 28, 99; Matth. XXVI. 064. etco.; et in prima parte huius ipsius sermonis similia occurrunt , ut v. 406). 

Ex hae ad suam divinitatem et glorificationem suae humanitatis appellatione deinde docet, rem propositam esse ordinis supernaturalis non autem naturalis. Ad hunc enim sensum videntur revocari verba: « spiritus est qui vivifieat, caro non prodest quidquam (1),» si generice spectentur; si vero modus quo res sit supernaturalis, definiatur, spiritus est ipsa divinitas Christi qua eius caro est vivifica, cui opponitur caro seu natura. inferior ex se et seiunctim a divinitate spectata. Cf. 1. Pet. III. 18; Rom. I. 9. 4; 2 Cor. XIII. 4. Unde et verba, quae dixerat de manducatione carnis suae , sunt supernaturalia et vivificantia tum ratione eius, à quo dicuntur, tum ratione rei quam significant: « verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt.» ldeo eis respondere debet fides supernaturalis per gratiam: «sunt quidam ex vobis qui non credunt... Propterea dixi vobis, nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo.» Postulat ergo fidem sed fidem in verba sua, ut ea dixerat et ab auditoribus intellecta fuerant de manducatione suae carnis. Tum vero absque ulla sensus verborum emollitione sinens discedere discipulos, qui haec credere recusabant, ipsos etiam Apostolos interrogat, num ob doctrinae, ita ut erat intellecta, difficultatem vellent etiam ipsi abire v. 62-68. Atqui haec est nova et luculentissima confirmatio , revera eum esse sensum , quem verba praeseferünt et quem auditores intellexerant de reali et substantiali Christi carne manducanda et sanguine bibendo, spectata praesertim infinita divini magistri bonitate et misericordia, «qui venit salvum facere, quod perierat»; et missus estin mundum, «non ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. » 

Ilustrari hoc argumentum potest ex consueta Christi Domini docendi ratione. Quando enim locutiones metaphoricae ab auditoribus praepostere intelligebantur in sensum proprium, saltem quoties id accidit non.ex mera calumniandi lubidine sed ex ignorantia, Christus errorem dedocere solebat addita explicatione. Habes hanc rem declaratam apud Card. Wiseman lect. IIT. Exempla sunt Io. IIT. 3-5; IV. 32; XI. 11; VIII. 32; Matth. XVI. 6 etc. Iam vero in hae, de qua agimus, oratione error in adversariorum hypothesi ortus esset gravissimus, inducens in defectionem a sequendo Christo multos discipulorum, eo quod verba intelligenda metaphorice accepissent sensu proprio, idque ex ipsa verborum obscuritate seu potius ex claritate sensus proprii. Nihilominus Christus nullo verbo explicuisset sensum metaphoricum, sed perstitisset in iisdem sententiis male intellectis repetendis, seu potius tota loquendi et agendi ratione praeposteram intelligentiam confirmasset. Atqui haec absona plane sunt a Christi Domini bonitate et consueta docendi ratione. Ergo illa adversariorum hypothesis sensus metaphorici etiam ex hoc capite repugmat. 

9." Superest ut consideremus descriptionem effectus, ad quem mandueatio carnis Christi promittitur et necessaria declaratur , quia ex hoc capite Protestantes non pauci communem Catholicorum interpretationem huius sermonis impugnare consueverunt. Hic tria sunt animadvertenda. Imprimis caroet sanguis Christi vere c/bws est ac potus, adeoque ad vitam supernaturalem ut signum efficax et causa refertur per modum cibi ac potus, proindeque vitam super naturalem gratiae et per gratiam unionem fidelium cum 1 Christo ut vivorum membrorum cum capite non primum efficit sed supponit praeexistentem, atque ad eam nutriendam, augendam, et conservandam speciali modo pertinet. Hinc Christus supposita vita promittit fore, « ut si quis ex ipso (hoc pane) manducaverit, »on moriatur » v. 00; hinc etiam evidentius post factam lam institutionem Apostolus intentat terribilem illam sententiam: « qui manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit non diiudicans corpus Domini; » et ideo praecipit: «probet autem (Ocxipatsto probatum se exhibeat cf. Cone. Trid. sess. XIII. c. 7) se ipsum homo, et sic de pane ilo edat et de calice bibat» 1 Cor. XI. 27-29. Ergo locutiones affirmantes: «si quis mandueaverit ex hoc pane, vivet in aeternum, habet vitam aeternam, in. me manet et ego in illo, vivet propter me», significant incrementum, conservationem, retentionem vitae supernaturalis et consequenter promissionem vitae aeternae, quantum est ex parte virtutis ipsius sacramenti, ut mox explicabimus. Non autem signifieant haee promissa primam vitae inchoationem, sicut in 1* parte, ubi de fide agitur, significant verba venire ad Christum, dari Christo, trahi ad. Christum. His positis intelligitur etiam locutio negativa v. 54: « nisi manducaveritis carnem Filii hominis... »o» habebitis vitam in vobis »; videlicet non retinebitis vitam in vobis. 

Quia igitur actualis participatio corporis Christi in Eucharistia supponit vitam gratiae, et quia habens vitam gratiae, quamdiu eam habet, est heres regni, illa participatio non est quidem absolute necessaria ad salutem. Attamen quia instituta est et ex sese pertinet ad conservandam vitam gratiae, ea «) est necessaria ad salutem vi praecepti divini omnibus, qui praecepti sunt capaces; transgrediendo enim libere praeceptum amittunt vitam gratiae; 5) est necessaria ut medium ad conservandam vitam gratiae iis, qui hanc vitam possunt peccando amittere; ita tamen ut,si absque sua culpa hoe medio priventur, illud possit suppleri aliis mediis ad impetranda adiutoria divina; unde oc) iis, qui usu rationis destituti sunt, nec vi praecepti neo ut medium conservationis vitae est necessaria ad salutem (Concilium Tridentinum sess. X XI. cap. 4. can. 4). Inter verba ergo Christi, quae aliquando ad movendam difficultatem comparari solent: « nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest introirein regnum Dei » Io. III. 5,et: & nisi mandueaveritis carnem Filii hominis...non habebitis vitam in vobis » Io. VI. 54, discrimen est maximum, non tam in eo quod formá etiam grammaticà prior sententia universalior est quam secunda, sed quod in priori agitur de prima ad vitam generatione, sine qua nemo vivere potest, in altera sermo est de medio ad conservandam et augendam vitam, quae iam haberi supponitur et quacum, quamdiu habetur, salutis consecutio connectitur. 

Quod si Pelagiani distinguebant inter regnum coelorum et vitam aeternam ita, ut illud concederent ex Io. III. 5 non obtineri ab infantibus nisi per baptismum , hanc autem eis assererent sine baptismo; Patres quidam et Augustinus prae ceteris ex Io. VI. 54 hane confutabant distinctionem docebantque, « parvulos nisi manducaverint carnem Fili hominis, vitam prorsus habere non posse» August. l. I. eontr. Iulian. c. 4. n. 18 ex Iunocen. I. At huiusmodi Patrum loca polemica interpretanda sunt dupliciter; primum enim docent, parvulis spiritualiter mortuis per peccatum infundendam esse vitam per sacramentum. Cum iam pro diseiplina eius temporis simul cum baptismo eis conferretur Eucharistia, et adversus sophistas Pelagianos quaerendum esset testimonium, quo non solum ius ad regnum coelorum sed etiam totidem verbis vita parvulis deesse et per sacramentum demum donari ostenderetur, Patres utebantur his Christi verbis Io. VI. 54 dictis de vita gratiae, quae parvulis conferebatur per Eucharistiam non quidem prima sed tamen eodem moraliter. tempore, quo ipsa prima gratia eis infundebatur per baptismum. Hine secundo agunt Patres de necessitate pro parvulis, ut Christo coniungantur, quae coniunctio licet iam fiat sufficienter ad salutem per baptismum, fit tamen specialiter in Eucharistia, atque ideo propter simultaneam susceptionem utriusque sacramenti his Christi verbis uti poterant ad ipsam necessariam coniunctionem cum Christo demonstrandam. 

Alterum est, quod in verbis Christi observari debet. Promissiones Christi habent quidem formam absolutam et universalem : « si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aetermum , habet vitam aeternam , in me manet , vivet | propter me.» At sicut universim in institutionibus divinis, sacramentis et mediis salutis, ae gratiae collatione, ita et hie locutionibus huiusmodi absolutis describitur efficacia et finis sacramenti, quantum in se est et ex parte voluntatis Dei salvificae; verumtamen ut effectus actu obtineatur, iuxta universalem oeconomiam salutis semper in adultis supponitur respondens rectus usus et cooperatio ex parte hominum. Unde non locutiones ipsae indigent restrictione et emollitione, sed praeter id quod illae enuntiant de fine praesidiorum salutis secundum se et ex parte voluntatis divinae, considerari etiam debet id quod conferendum est ex parte hominum. Est enim caro Christi vere cibus et sanguis Christi vere potus v. 56; nihilominus nobis praecipitur: «operamini cibum, qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis dabit vobis» v. 27. Cf. dicta de fide iustificante in th. VIII de Sacram. in Gen. 

Tertium est animadvertendum , quod respicit aliquos theologos catholicos. Fuerunt enim, licet paucissimi, qui ne ex hoc capite Io. VI, si ad Eucharistiam referretur, praeceptum communionis sub utraque specie consequi videretur, maluerunt negare, in eo de Eucharistia sermonem esse; ut Nicolaus Cusanus ep. 7 ad Bohemos, Caietanus in 3. q. 80. a. 12 et alii (vide Bellarmin. de Euch. 1. I. c. 5). Contra hane eorum sive cautionem sive opinionem observanda sunt, quae subiicio. a) Distingüit quidem Christus Dominus manducare carnem suam et bibere sanguinem suum, et caro Christi vi verborum praesens sub speciebus panis sumitur ratione specierum proprie manducando non autem bibendo, pariter sanguis Christi vi verborum praesens sub speciebus vini sumitur ratione specierum proprie bibendo et non manducando; non ergo potest negari,duplicem modwm diversum sumptionis carnis et sanguinis pro duplici diversa specie visibili indieáriillis verbis: «nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis eius sanguinem » etc. At b) pro praesenti statu carnis et sanguinis Domini, qui iam non moritur, caro est ita inseparabiliter unita sanguini et tota humanitas divinae personae, ut, ubi vi verborum praesens fit sive caro sive sanguis, praesens sit totus Christus. Unde ipsemet mandueationem carnis et potionem sanguinis explicat per manducationem ipsius Christi: «qui manducat me.» Ergo repugnat, ut quoad rem ipsam, quae sub alterutra specie est totus Christus, plus sumatur sub utraque quam sub una tantum specie. c) Ratione sacramenti seu signi nutritionis ad vitam gratiae distinguit quidem Christus czbwm et potum: «caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus.» Sed indigentia h. e. fames et sitis, cui clbus et potus medetur, in hoc ordine spirituali non sunt duae res sed una ace eadem, ut Dominus ipse indicat v. 35: «qui venit ad me non esuriet, et qui credit in me non sitiet umquam. » Unde refectio seu huius indigentiae sublevatio eadem significatur et efficitur per Christum in statu cibi sub specie panis ac in statu potus sub specie vini; quamvis igitur modws significandi refectionem per convivium expressior sit in utraque specie quam in una tantum, significatio tamen refectionis et proinde ratio sacramenti eadem est in una etiam specie. Ergo neque ratione rei quae sumitur, neque ratione sacramenti sub qua sumitur, potest ex Io. VI. ostendi necessitas communionis sub utraque specie; imo secundum utramque rationem ostenditur, nullam esse huiusmodi necessitatem saltem ex rei natura. Sl ergo talis necessitas esset, ea probari solum posset ac deberet ex positivo Christi praecepto. Atqui d) neque hoc mandatum ex Io. VI. demonstrari potest. Mandatum contineretur illis verbis: « nis] manducaveritis car- : nem Filii hominis, et biberitis eius sanguinem, non habebitis vitam in vobis.» At mandatum his verbis expressum nititur in necessitate ad habendam i. e. retinendam ae conservandam vitam gratiae, et sumptio praecipitur Eucharistiae, quatenus haec est.praesidium ad habendam vitam. Atqui ex dictis huiusmodi praesidium est etiam sub una Specie per modum cibi (vel per modum potus) non secus aec sub specie utraque per modum cibi et potus. Ergo praecipitur solum sumptio corporis et sanguinis Christi, quod aeque fit sub una specie; non tamen praeceptum extenditur ad ipsum modum, ut sumatur manducando siinul et bibendo. Hine Dominus ipse eundem promittit effectum vitae aeternae indiseriminatim, sive ubi memorat solam manducationem sive ubi distinguit modum utrumque manducandi et bibendi. «Namque qui dixit: nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis eius sanguinem, non habebitis vitam in vobis, dixit quoque: si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. Et qui dixit: qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam, dixit etiam: panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita» etc. Conc. "Trid. sess. XXI. cap. 1. 

4*. Expediendae essent difficultates, quae ex textu ipso evangelico et speciatim ex v. 64 opponi solent; sed eas iam in explicatione textus ac contextus hactenus data praeoccupavimus. Si de Patribus fiat quaestio, illi interpretantur quidem locum de quo agimus, de eorpore et sanguine Domini in Eucharistia (vide Bellarmin. 1. T. c. 5.); nihilominus apud unum vel alterum reperiuntur commentaria, quae indigent explicatione. Aliquando obiiciuntur Patrum declarationes, quasi Christus solum fide, spe et charitate suscipiendus diceretur, ex iis locis, in quibus non de secunda sed de prima parte sermonis Io. VI. agunt, ut Augustinus toto tract. 25*. et priori parte tractatus 26'. in Ioann. Aliquando Patres omissa explicatione Eucharistiae agunt de necessariis dispositionibus et conditionibus ad fruetuosam susceptionem, vel de unione cum Christo, quae est sacramenti fructus. Atque ita aiunt, manducare carnem Christi et bibere sanguinem eius esse Christo uniri per charitatem; ut Augustinus tract. 26". n. 15 : « hune cibum et potum, inquit, Christus societatem vult intelligi corporis et membrorum suorum.» Continuo vero subdit: « hwius rei sacramentum alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dominica mensa praeparatur.; Mox prosequitur ibid. n. 18*: « hoc est. manducare illam escam et illum bibere potum, in Christo manere et illum manentem in se habere. Ac per hoc, qui non manet in Christo et in quo non manet Christus, procul dubio nec manducat (spiritualiter) carnem eius nec bibit eius sanguinem, etiamsl £antae rei sacramentum ad iudicium sibi mandacet et bibat. » Aliquando loquuntur Patres de manducatione «spirituali» in oppositione ad corporalem, ubi intelligunt mandueationem saeramentalem (et spiritualem in effectu) comparate ad manducationem et manducationis modum ciborum communium. Imo Augustinus talem communem ciborum inanducationem ponens ut propriam, hoc sensu susceptionem eorporis Christi in memoriam passionis et mortis elus non vult appellare propriam manducationem, et ideo locutiones "Christi: « nis mandueaveritis carnem Filii hominis » etoe., ait esse fíiguratas: «facinus vel flagitium videtur iubere; figura est ergo, praecipiens passioni dominicae commuünicandum, et suaviter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro eius crucifixa et vulnerata est.» De doctr. christ. l. IIT. c. 16. n. 24. Sed de Patrum doctrina distincte dicendi alibi locus erit. 

Postremo ad Concilium Tridentinum quod spectat, tum ex ipsis verbis sess. XXI. cap. 1: « uteumque (sermo Christi Io. VI.) iuxta varias SS. Patrum et Doctorum interpretationes intelligatur, » quae postulante Guerrerio Archiep. Granatensi addita fuerunt, tum ex historia sessionis XXI. (Pallaviein. 1. XVII. c. 11. cf. c. 7. n. 16.) certum est, noluisse Concilium defire, verba 1o. VI. intelhgi debere de sacramentali susceptione carnis ac sanguinis Christi et non solum de spirituali unione eum Christo, quemadmodum propriam significationem verborum institutionis sess. XIII. c. 1. definiverat. Hoc tamen non impedit, quominus sensus proprius verborum in illo Christi sermone theologice demonstrari possit, et ipsum Concilium hune sensum verum esse satis indicaverit tam sess. XIII. cap. 2 quam XXI. cap. 1.         

THESIS IV. Demonstratio realis praesentiae corporis et sanguinis Christi in Eucharistia eo verbis institutionis. » 

«Verba institutionis Eucharistiae Matth. XXVI. 28; Marc. XIV. 22. » 24; Luc. XXII. 19. 20; 1. Cor. IX. 24. 25. intelli?i non posse sensu » improprio de instituto signo et de figura corporis et sanguinis Christi, » Sed intelligenda necessario esse sensu proprio affirmante ipsum corpus » et-ipsum sanguinem Christi sub symbolis visibilibus constitui, de- » monstratur tum ex verbis in se consideratis, ut sunt apud quatuor scri- » ptores inspiratos, tum ex omnibus personarum et rerum adiunctis.» 

Christus Dominus et Deus in ultima coena « accepit panem, et benedixit, ac fregit, deditque discipulis suis, et ait: accipite et comedite: hoc est corpus meum. Et accipiens calicem gratias egit, et dedit illis dicens: bibite ex hoc omnes: hic est enim sanguis meus novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum » Matth.l. c. Verba haec Dei hominis: hoc est corpus meum: hic est sanguis meus, tam sunt simplicia, sensum habent tam clarum, ut Christiani omnes, qui Eucharistiam esse realiter corpus et sanguinem Christi constanti et fatentibus Protestantibus per multa saltem saecula universali fide crediderunt, profecto interrogati rationem suae fidei non alia indigeant quam his ipsis Christi verbis. Quia dixisti, Domine: hoe est corpus meum; eredimus et profitemur: hoc est corpus tuum. Qui positis his verbis adhue de sacramento Eucharistiae affirmant: hoe non est corpus Christi; ii potius videntur negare veritatem verborum et proinde veracitatem ae divinitatem loquentis; ad tentamen autem probandi alium esse verborum sensum, neminem ne admittere quidem oporteret. Neque enim finis talis probationis alius esse potest, quam sophistica detorsio verborum a suo sensu evidenti. Nihilominus quia Sacramentarii negant, verba haec institutionis Eucharistiae intelligenda esse sensu proprio et immediato, ac etiam conantur persuadere rationibus, ea posse et debere intelligi sensu translato , ut Christus Dominus nihil aliud voluerit quàm panem et vinum instituere in signum ac symbolum corporis et sanguinis sui pro nobis in cruce oblati; verborum vim illustrabimus aliquot argumentis, quae et veritatem sensus proprii et fallaciam in probationibus adversariorum demonstrent. 

I. Probatio prima ec» verbis ipsis. In hoec argumento primum considérabimus Christi verba secundum leges quasdam generales Hnguae humanae, deinde secundum vim specialem quae eis inest. 

1.° Sunt res, quae communiter ab omnibus vel certe ab iis, quibus loquimur, spectantur in se absolute, non afftem spectantur uf signa aliarum rerum. Hino quando de huiusmodi rebus aliquo nomine in praedicato enuntiatur, quid sint; in omni prudenti sermone semper intelligitur enuntiari, quid sint in se ipsis, non autem ad quid signifieandum illae res a loquente tum primum assumantur, nisi forte expresse declaretur a loquente, se rem illam usurpare vel instituere in signum rel alterius. Ideo propositio, in qua res huiusmodi in mente loquentis assumerentur ut signa, atque ita de iis simpliciter praedicaretur res significata , semper censenda esset inepta aut fallax. Sic quia panis spectatur absolute quod inse est, non vero ut signum, nisi forte solemnis institutio in signum rei alterius aut diserta admonitio de assumptione in signum praecessisset , nugaciter sane loqueretur, qui mente sua concipiens panem ut signum e. g. losephi Aegyptii vel Moysis absque praeparatione et monitione audientium buccellam panis ostendens diceret: hic est loseph vel Moyses.

Vieissim sunt res, quae velex natura sua (ut imagines sculptae aut pictae, res materiales ostensae in visione prophetica aut in somniis etc.) vel ex praecedenti et nota institutione (ut typi veteris Testamenti eto.) vel ex manifesta indole orationis (ut res inductae in parabolis etc.) intelliguntur et ab omnibus concipiuntur sub ratione signi. De huiusmodi rebus non quaeritur, quid sint in se sed quid sit res significata; atque ideo non expectatur, ut per addita praedicata designetur earum proprietas absoluta sed significatio relativa. Hine rectissime et sine ulla obscuritate dicitur e. g. ostendendo statuam: hie est M. Aurelius; de mappa geographiea: haec est Italia. S1 ex Scripturis exempla petuntur: septem boves pulchrae, septem ubertatis anni sunt (Gen. XLI. 26); hae quatuor bestiae quatuor sunt regna (Dan. VII. 17); candelabra septem , septem Ecclesiae sunt (Apoc. I. 20) etc.; item in explicatione parabolarum : ager est mundus, bonum semen sunt fili regni, zizania autem filii sunt nequam etc. (Matth. XIIT. 38. 39); in explicatione typorum: Sara et Agar sunt duo testamenta (Gal. IV. 24); petra autem erat Christus (1. Cor. X. 4, si tamen petra ibi inducitur materialis). Pariter in symbolis: Moyses eliciens aquam ex petra est caput Ecclesiae novi Testamenti Petrus ministrans baptismum et sacramenta defluentia a Christo (ut saepissime in imaginibus veterum Christianorum, in quibus aliae huiusmodi typologiae plurimae). 

Iam vero panis et vinum nec ex sese nec ex usu recepto nec ex antecedente institutione spectabantur vel spectari poterant ut signa , de quibus ad mentem Apostolorum in struendam solum dicendum fuisset, quid sit res significata; nec Christus ullo modo monuit, se instituere eas res in signum et nune docere velle significationis terminum; sed res spectabantur sicut a ceteris omnibus ita ab Apostolis, ut absolutae sunt et in se ipsis. Ergo ne oratio inepta sit et falax, verba Christi Domini: « hoc est corpus meum, » necessario habent sensum ontologicum , quid in se sit illud quod Dominus porrigebat, non autem sensum figurae et signi, quid panis et vinum significent.

Ex dictis manifestum est, quam sit absurda argumentatio, quando Sacramentarii exempla coacervant, in quibus de rebus vel ex natura sua vel ex evidenti contextu orationis spectatis tamquam signis praedicantur nomina rerum signifieatarum , ut inde persuadeant, etiam verbis institutionis Eucharistiae posse subesse hunc sensum: panis et vinum significant corpus meum et sanguinem meum; hocque suum argumentum dicunt esse ductum, si superis placet, ex parallelismo biblico. Parallelismus realis non est , nisi inter loca, quae de eadem re et sub eadem ratione agunt; parallelismus verbalis, ut hoc nomen mereatur, saltem exigit, ut et verba et verborum constructio sibi respondeant ita, ut ex uno loco significatio alieuius vocabuli in loco altero legitime eruatur. Atqui omnia illa loca quae proferuntur, nihil prorsus habere simile parallelismo reali, per se evidens est. Sed neque ullus est parallelismus verbalis , nisi forte loca omnia, in quibus occurrit verbum est, dicantur parallela. Nam primo in omnibus locis illis bibliecis in subiecto ponitur id, quod habet apertam et manifestam rationem signi, ut diximus; deinde ipsa illa res, quae est signum, enuntiatur substantivo: septem boves, quatuor bestiae, septem candelabra, ager, bonum semen, petra; vel si est pronomen, ut in illo exemplo: haec (axo) sunt duo testamenta, pronomen mamnifesto refertur ad signum in contextu paulo ante expresse declaratum: « scriptum est, quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera ... quae sunt per allegoriam dicta, Haec enim sunt duo testamenta.» Gal. IV. 22. 24. At in verbis Christi subiectum non est substantivum ; neque .enim dicitur: hic panis est corpus meum, sed pro subiecto est, pronomen oc significans in confuso rem praesentem, quae quid sit, enuntiatur in praedicato : hoc est corpus, hic est sanguis. De hae pronominis significatione inferius distincte dicendi locus erit. Interim constat, propositiones quae pro subiecto et praedicato habent substantiva designantia res, quae si in seipsis et absolute spectarentur, omnino disparatae essent ( ut boves et anni, ager et mundus eto.), et ubi insuper subiectum ex sua natura vel ex manifestis adiunctis habet rationem signi, ne in forma quidem grammatica et in modo significandi parallelas censeri posse cum propositione, ubi subiectum meque est substantivum et adhue minus res ex sua natura vel ex manifestis adiunctis detérminata ad rationem signi, sed est pronomen identifieatum cum praedicato. 

Praeter has propositiones quas indicavimus, comparant Protestantes cum verbis institutionis Eucharistiae alias magis adhue dissitas, ut quando Christus dixit: ego sum vitis, vos estis palmites, Pater meus agricola est; ego sum ostium DX uu rXV., 5. ef, Dan. H. 93; 2. Pet. IT. 17; Iud ov 2121 et 19. In his comparationibus nihil omnino esse simile cum verbis institutionis evidentius est, quam ut indigeat declaratione. Num verba institutionis forte habent: ego sum panis, ego sum vinum? In locutionibus superius indicatis saltem signum erat pro subiecto et de eo enuntiabatur res significata in praedicato, secundum quod Protestantes volunt de pane ut signo praedicari corpus Christi ut signifieatum; ex his vero posterioribus ne talis quidem extundi potest ratio parallelismi quantumvis falso asserta in prioribus. Nam hie de Christo, de Patre, de Apostolis praedicantur aliquae proprietates , quarum similitudo reperitur in obiectis sensibilibus, in vite, agricola, palmite etc. 

Est scilicet haec altera lex humani sermonis, et usus loquendi communissimus, quod rei vel personae proprietates exprimimus eam appellando nomine rei vel personae alterius, in qua illae proprietates vel proprietatum similitudines sunt maxime sensibiles aut saltem notissimae. Sio hominem fortem appellamus leonem, astutum dicimus vulpem etc., ubi omnes continuo intelligunt, non aliud his nominibus de homine praedicari quam proprietates, quarum similes in leone, vulpe etc. sunt vel communi opinione putantur esse maxime conspicuae. In hac lege fundantur omnes metaphorae, quae si rite adhibentur, sermonem non modo non obscurum sed multo illustriorem reddunt et rem dicendam velut oculis subiiciunt. Sic ergo Christus sine ulla obscuritate dixit: ego sum vitis, vos palmites ete.; et insuper rationem comparationis disertius explicuit Ilo. XV. Velle igitur has locutiones adtrahere ad declaranda verba institutionis idem est ac dicere, in corpore Christi esse aliquas omnibus notas proprietates, quibus voluit Christus per comparationem exprimere et oculis subiicere proprietates panis. Ita cupide conquirentes loca parallela ad negandum sensum verborum evidentem, non solum in falsa sed etiam in manifesto absurda incidunt commenta. Cf. Op. Perpetuitas Fidei T. II. Ix T:6,512.:seqq. 

De tertia classe locutionum, quae a Protestantibus dicuntur sacramentales et cum verbis institutionis Eucharistiae conferuntur, inferius dicemus. 

2" Nunc ad complendum argumentum superest consideranda propria vis verborum in se ipsis. 

a) Pronomen hoc vel supponit pro re praesenti nondum determinata sed per praedicatum determinanda, quid sit; vel quod eodem redit, pronomen congruit cum praedicato, ut manifesto construitur in Vulgata: hic est sanguis meus. Non autem potest pronomen determinate panem significare; est enim sicut latine ita et graece panis aptos masculini, pronomen hoc tcvto neutrius generis. Significant ergo verba Christi, illud quod porrigit, ilam rem, quam dat manducandam, bibendam (accipite , manducate , bibite), esse corpus suum, sanguinem suum. Corpus autem et sanguis Christi non est signum tantum corporis et sanguinis. 

b) Hoc confirmari potest ex modo , quo exprimitur praedicatum. Expressum est enim emphaticee cum articulo repetito To cp pow to Ümep Opew Oidopcvov: to apa pov to fg xcuvng OtxEhwne, to Tepi moÀÀov éxyvvopevoy Matth. Marc. Luc. adeo ut sensus sit: hoc quod trado manducandum, est psum corpus meum, 4pswm quod pro vobis datur; quod porrigo bibendum, est ?pse sanguis meus, zpse novi Testamenti, ?pse qui pro multis effundetur (effunditur). Secundum hane emphasim frequentissime Patres omnium aetatum dixerunt, Eucharistiam esse épswm corpus, propriwm corpus, vere et proprie corpus Christi, de quibus alio in loco dicemus. Huiusmodi autem sive particulae sive adverbia emphatica non quidem aliud significant quam simplex nomen corpus mewm, sed adhibentur ad deoclarandam expresse proprietatem significationis et excludendum sensum improprium; proinde etiam sensum signi ac figurae excludunt. 

Implet ergo nune Dominus in quarto paschate suae praedieationis, quod ante annum in tertio paschate promiserat Io. VI. 52: « si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita,» ubi auditores sensu proprio intellexerant manducationem carnis eius, et Christus hunc sensum ab eis intellectum confirmaverat. Nune vero etiam modus clarescit, quo dat suam carnem manducandam, quem tum nec ludaei nec ipsi Apostoli adhuc poterant intelligere (supra p. 18). 

c) Pronomen ex dictis est Octixov significans praesentiam rei, quae quid sit, in praedicato enuntiatur, esse scilicet ipsum corpus et ipsum sanguinem Christi, quo novum Testamentum initiatur ac sancitur. Possumus hunc sensum illustrare ulterius comparatione cum loco realiter analogo et verbaliter parallelo, ubi in sanguine typico sancitur vetus Testamentum. Exod. XXIV. 8. Moyses « sumptum sanguinem respersit in populum, et ait: Aic est sangwis foederis, quod pepigit Dominus vobiscum. » Ita recitat hunc loeum etiam S. Paulus Heb. IX. 20: « Hic sangwis testamenti (tcwto vo cup cho Qi«S"x1nc), quod mandavit ad vos Dominus. » In textu vero hebraico et in versione LXX legitur: « ecce sangwis Testamenti etc. » DU3:TD3 Tn dev vo éupa cnc Owcehwne. Est ergo etiam in verbis Christi pronomen « Aic est sanguis meus » &ynonymum eum particula demonstrante praesentiam rei quae in praedicato exprimitur, acsi diceretur: « ecce sanguis meus novi Testamenti. » 

d) Argumento valde perspicuo significatio praesentiae realis demonstratur ex iis, quibus praedicatum corpus meum apud Luc. et 1. Cor; praedicatum sanguis meus apud Matth. Marc. et Luc. pressius definitur. Quoniam verbis iisdem et realis praesentia corporis ac sanguinis declaratur et ratio veri saerificli exprimitur, non possumus totam verborum vim ob oculos ponere, quin aliqua praeoccupemus, quae simul etiam ad tractatum pertinent de sacrificio; non tamen plura hic dicemus, quam quae ad praesentem scopum sint necessaria. 

Quod apud S. Lucam dicitur: «hoc est corpus meum, quod pro vobis datur covto éctt t0 Goa pucv, vo vrep. dua Otücp.evov, » hoc idem S. Paulus 1. Cor. XI. 24. ita refert: « hoc est corpus meum, quod pro vobis tradetur;» in textu graeco: «quod pro vobis frangitur | ccvto pecu &ott to Goya to vmep Upey xÀopivov. » Iam imprimis haec addita declaratio « quod pro vobis datur, pro vobis frangitur, » evidenter pertinet ad praedicatum corpus mewm non ad subiectum hoc (to cou pcv co jrep Wuoy Oidcpivov, xÀopsvov); hoc igitur quod porrigitur, dicitur corpus datum et fractum pro vobis. Inde duplex conficitur argumentum, unum ex textu, ut est apud S. Paulum, per se spectato, alterum ex collatione loci utriusque Lucae et Pauli. 

Primum ita: verbum frangere quando refertur ad manducationem , ad id quod manducandum est, ut hoc loco ( « accipite et manducate: hoc est corpus meum, quod pro vobis frangitur»), semper significat in usu biblico et iuxta indolem linguae sanctae in locis innumeris veteris ac novi Testamenti parare, dare, ministrare in cibum. Dicit ergo Christus in relatione S. Pauli, hoc quod porrigit, esse suum corpus paratum, datum, ministratum. in cibum; ergo ipsum corpus Christi positum est in statu cibi, et id quod mandueatur, est ipsum corpus Christi. 

Non minus evidens est argumentum alterum. Verba apud Lucam: quod pro vobis datur, et apud Paulum : quod pro vobis frangitur (1), idem omnino significant. Porro non dicitur vobis datur et frangitur sed pro vobis; hoc vero extensum intelligi debet non ad solos mandueantes Apostolos sed ad omnes redemptos , idque « in remissionem peccatorum,» quod utrumque colligitur ex collatione cum Matthaeo et Marco. Nam apud Marcum in consecratione sanguinis dicitur: «qui pro multis effundetur (effunditur), » et apud Matthaeum: «qui pro multis effundetur (effunditur) in remiss?onem peccatorum, » Eodem modo apud Io. VI. 52. (gr. 51) Christus promittit de pane, qui est caro eius: « panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita», quod in vulgato textu graeco distinctius dicitur: «ipsa caro medá est, quam ego dabo pro mundi vita. 4 caph pco éotwy, fw $yo 0o Dntp tne tcu xoGuov bonc.» Sunt ergo realiter parallela et aequipollentia haec tria: dabo pro vobis, pro multis in remissionem, peccatorwm , pro «mundi wita. lam vero illa locutio: corpus meum , quod pro vobis datur, pro multis datur in remissionem peccatorum , pro mundi vita datur, . ex constanti usu loquendi novi Testamenti est expressio sacrifieii (1). Ergo cum locutiones quod pro vobis frangitur et quod pro vobis datur, sint synonymae, etiam illa prior exprimit saerifiium , simul vero significat positionem in statu cibi, ut demonstravimus; ergo hisce verbis :.» hoc est corpus meum , quod pro vobis frangitur, » declaratur corpus Christi, dum ponitur 4n statu cibi, offerri in sacrificium pro multis in remissionem peccatorum et pro mundi vita. Atqui quod in sacrifioium et in tale sacrificium -offertur, non est panis, qui quocumque demum modo sit signum corporis Christi; sed sacrificium pro peccatis nostris non potest esse nisi ipsum corpus et ipse sanguis Iesu Christi Mediatoris. Ergo illud quod Christus Dominus asseverat esse suum corpus, quod pro nobis datur et pro nobis frangitur, est ipsum reale et substantiale corpus Christi.

Idem etiam breviori compendio demonstratur ex verbis consecrationis calicis apud Matthaeum, Marcum, Lucam. Declaratio: «qui pro multis effundetur (effunditur) in remissionem peccatorum » addita ad praedicatum sanguis meus, absque demonstratione intelligitur esse expressio sacrificii. Iam vero apud Lucam calix, h. e. metonymiá notissim& contentum in calice dicitur effundi pro nobis ac proinde sacrificari. In hae enim constructione tcvro to motnpty Ji xotyn OtzS wn év t9 cupa pow to Umep Upoy &xyuvopevo», participlum refertur ad motrpív: calix, qui effunditur. Atqui quod pro nobis, et (ut ex parallelis Matthaei et Marci patet) pro multis in remissionem peccatorum effunditur et offertur in sacrificium, non est vinum ut signum sanguinis Christi, sed ipse realis Christi sanguis. Ergo id, quod in calice vi verborum Christi continetur, est ipse realis sanguis Christi. 

Protestantes quiin verbis Christi tam simplicibus: « hoe est corpus meum, hic est sanguis meus», non propter verborum obscuritatem sed propter rei enuntiatae difficultatem quaerunt sensum aliquem improprium et translatum, conqueri solent de eorum inextricabili obscuritate (vide Protestantium querelas de verborum Christi obscuritate apud Card. Wiseman in Horis Syriacis p. 64-67). At non propter aliam causam eis obscura sunt, quam quia sensus, quem ipsi acceptare nolunt, ita clarus est, ut in alium sine absurditate detorqueri non possit; unde tam multipliees et varias alius alias excogitarunt interpretandi rationes , neque tamen artificia omnia hermeneutica propter ipsam verborum simplicitatem quidquam proficiunt. Quare si verba essent hominis, quem constaret posse loqui fallaciter, et non posse efficere id quod verbis significat, censeri deberent non iam sensu tropico sed inepte et fallaciter dicta. At quia verba sunt Dei infinite sapientis, veracis, et omnipotentis, eredi debent aptissima et verissima; quia' vero apta non sunt nisi in sensu proprio, in hoc sensu debent credi vera; et quia in hoec sensu vera esse nequeunt, nisi id quod significant, etiam efficiatur, intelliguntur esse verba no» mere theoretica (significantia id, quod iam praeexistit) sed praetica (efficientia id, quod significant). 

II. Cum demonstratio sensus proprii ac immediati et confutatio sensus translati, quatenus ea ducitur ex ipsis verbis, tota in eo sit, ut ostendatur, illa verba apte et congruenter Christi Domini sapientiae, veracitati ac bonitati adhiberi non potuisse nisi sensu proprio; hoe ipsum, quamvis iam constet ex verbis per se inspectis, adhue confirmatur ez adiunctis Apostolorum, quibus Christus Dominus tradidit Eucharistiam, et ut eam in sui memoriam perpetuo celebrarent, praecepit; simulque ex adiunctis twm épsius personae instituentis tum. institutionis. 

a) Apostoli per triennium visis miraculis stupendis et fere continuis (1) testes fuerant omnipotentiae Christi Domini. Porro relate ad verba et doctrinam divini magistri imprimis alienissimi erant à venandis tropis et interpretationibus in sensus improprios, adeo ut etiam locutiones manifesto metaphoricas non raro accipere consueverint in sensum proprium (Matth. XVI. 11; Io. XI. 12; cf. IV. 32; et in ipsa ultima coena Luc. XXII. 36. 38; Io. XIV. 7-9). Assueti vero erant verbis divini magistri simplicem adhibere fidem propter auctoritatem dicentis, quin ratio ac comprehensio modi, quo res enuntiata verbis Domini sit aut fieri possit, umquam pro norma intelligentiae verborum ac fidei eis fuerit. Hane fidei simplicitatem Christus Dominus in tota sua docendi ratione imprimis et tamquam necessariam conditionem exigebat; sine hae in tam multorum et sublimium mysteriorum propositione a Christo facta nemo in Christi disciplina perseverare poterat; hane Apostoli in ipsa ultima coena generatim professi sunt Io. XVI. 30; secundum hane ante annum intellexerunt proprio sensu verba Christi promittentis suàm carnem manducandam et suum sanguinem bibendum, idque ita se credere interrogante Domino protestati sunt: « Domine ad quem ibimus? verba vitae aeternae habes » Io. VI. 69. Quomodo ergo nunc in ipso promissionis complemento et ipsius rei exhibitione verba fere eadem et etiam ex parte clariora aliter intelligere potuissent? Ex hac consideratione intelligimus, etiam abstractione faeta ab interna gratia illustrationis , quid valeat Rationalistarum obiectio, quando aiunt, verba Christi ab Apostolis de reali praesentia intelligi non potuisse; metientes scilicet fidem Apostolorum ex suo cerebro multiplici abusu disputationum adversus omnia fidei mysteria praeoccupato et a rebus factisque supernaturalibus averso.        

b) Hae posita Apostolorum dispositione iam apparet, vidisse Christum Dominum, non modo Apostolos verba accepturos esse sensu quem praeseferunt, et ad quem mentibus ingerendum per se nata sunt; sed etiam vidisse, verba esse talia, ut ab Apostolis sensu alio figurato, qui nullum nee ex usu loquendi nec ex praecedenti doctrina Christi haberet exemplum sed e longinquo petendus et artificiose ingerendus esset, intelligi nullo modo potuerint, quin a simplieitate fidei toties eis commendata et ab eis postulata desciscerent. At repugnat Christi Domini bonitati, sapientiae, veracitati, ut usus fuerit verbis, quae ab Apostolis sequendo humilitatem et simplicitatem fidei necessario intelligenda fuissent in falsum sensum, et nonnisi deficiendo ab hae regula fundamentali fidei christianae intelligi potuissent sensu vero. 

c) Repugnantia huiusmodi sensus obscurissimi et, ut ait Rationalista Eichhorn (apud Wiseman Hor. Syr. p.66), aenigmatici, adhue manifestior est ex eo , quod illa eránt simul verba legislatoris, quibus fiebat institutio Sacramenti, ut fatentur Protestantes, perpetuo duraturi in Eeclesia Christi, : institutio qua Salvator divinus foedus aeternum iniit cum populo suo suumque consignavit testamentum , dum ultimo &nte suam mortem in cruce subeundam valedicebat Apostolis suis, quos dixit non servos sed amicos nota eis faciens omnia quae audivit a Patre Io. XV. 15, qui ipsi in hac ultima coena professi sunt: « ecce nune palam loqueris et proverbium DUI aenigma, dictum obscurum) nullum dicis» Io. XVI. 29. Repugnat inquam, talem magistrum, talibus discipulis, in talibus adiunctis, de tali re ita obscure locutum esse, ut ipsis illis verbis, quibus supremum voluit pignus amoris relinquere, velüt laqueum erroris iniiceret Apostolis, quem vitare non possent nisi a fidei simplicitate deflectendo ad iudaicam ab ipso damnatam dubitationem illam: « quomodo potest hie nobis carnem suam dare ad manducandum ? » Io. VI. 58; Eoque magis id repugnat, quod error fuisset gravissimus et, ut Protestantes exprobrant Ecclesiae umiversae occidentis et orientis, idolatria intolerabilis, eaque secuta non per accidens sed ex ipsa nativa indole verborum Christi, non ob pertinaciam et cordis duritiem sed ob fidei simplicitatem et absolutam subiectionem humani intellectus sub auctoritate Dei hominis affirmantis: « hoc est corpus meum; hic est sanguis meus.» Sicut ergo adiuncta omnia sensui illi improprio et obscurissimo, qui verbis artificio intrudendus est, plane repugnant; ita eadem adiuncta omnia, dispositio Apostolorum, foederis aec testamenti institutio, institutionis tempus, et super haec omnia infinitus amor Cordis lesu Christi sensui claro, obvio, vere digho divina bonitate, quo verba semper ab Ecclesia intellecta esse paulo post demonstrabimus, perfectissime congruunt hüneque verborum sensum omnino exigunt. 

III. Demonstratio ex modo relationis apud quatuor scriptores inspiratos. a) Narratio institutionis Eucharistiae tradita est a quatuor sacris scriptoribus diversis temporibus, diversis in regionibus, pro diversis lectoribus ( immediatis). Tam si verba Christi accipienda essent in sensu translato figurá tam insolità et inauditá, ut usque ad nostram aetatem | assertores figurae de summa obscuritate conquerantur, exemplum aliquatenus simile ae locum parallelum nullum reperire queant, et de via ac ratione defendendi talem sensum translatum inter se ipsos pugnent; si inquam verba Christi in re tanti momenti et tanto discrimini erroris obnoxia ita haberent, fieri non potuisset, ut nullus quatuor scriptorum obscuritatem locutionis, cuius nullum simile exemplum nec in Christi sermonibus nec in tota Scriptura nec in ullo prudenti sermone humano reperire est, sustulisset veladdendo aliquam explicationem vel substituendo locutioni impropriae enuntiationem propriam: « panis est signum ac memoriale corporis mei pro vobis in mortem tradendi ». Eo magis id est incredibile, quod frequenter occurrunt apud sacros scriptores huiusmodi explicationes in rebus et verbis minus gravibus et certe minus obscuris. To. II. 19. 21; III. 8-5; IV. 32. 34; VII. 38. 39; VIII. 32-34; XXI. 19. 23; Matth. XVI.6.12; XVII.12.13; Io. XII. 4 coll. Matth. XX VI.8. et Marc. XIV. 4; Luc. XXIII. 39. coll. Matth. XXVII. 44. etMarc. XV. 82; Iac. II.20. seqq. coll. Rom. III. et IV. etc. (1) Cf. supra pag. 25. Atqui verba eucharistica tres Evangelistae et praeter morem Evangelistam agens gentium Apostolus referunt alius paulo quidem aliter et non ommes eodem prorsus modo, ut manifestum sit, non voluisse singulos ipsas syllabas et verba eadem materialia Christi Domini perscribere sed solum sensum exprimere; nihilominus tamen apud omnes eadem est verborum simplicitas absque ulla cireumlocutione aut explicatione sensus verborum. Quod indicium est evidens, sacros scriptores verba habuisse ut plana et in suo sensu clara. At clara non sunt, nisi in sensu obvio ae proprio intelligantur, in sensu autem improprio essent obscurissima. Ergo ipsi sacri scriptores sensum obvium habuerunt ut genuinum, et in eo sensu verba retulerunt ae intelligi voluerunt. 

b) Imo Paulus recitatis verbis Domini non explicat quidem, quid illis significetur; sed quia hoc supponit ut clarum et notum, infert gravitatem peccati in indigna corporis et sanguinis Domini susceptione. Gravitas desumitur obiective ex re ipsa quae indigne suscipitur, et ita iniuriose tractatur; haec res, ait Apostolus, cum ex recitatis Christi verbis sit corpus et sanguis Domini, est ergo indigne suscipiens reus laesi et iniuria affecti corporis et sanguinis Domini: « Itaque (quia Dominus accipiens panem dixit: hoe est corpus meum; et accipiens calicem: hic calix novum Testamentum estin meo sanguine) quicumque manducaverit panem hunc vel biberit calicem Domini indigne, rews erit corporis et sanguinis Domini. » Subiective gravitas peccati est in eo, quod homo non diiudicat, practice et actione ipsa non aestimat, esse id quod est, scilicet corpus Domini: « Iudicium sibi manducat et bibit nom déihudicans (px Owxwpwow) corpus Domini » 1l. Cor. XI. 27. 29. Atqui haec illatio, quod homo spectata re suscepta reus est corporis et sanguinis Domini, et spectato eius modo agendi non aestimat rem qualis est, quia non aestimat ut corpus Domini, evidenter ostendit, Paulum supponere ut clarum et notum, quod verbis euchari. sticis constituitur corpus et sanguis Domini tamquam res quae mandueatur et bibitur.   

c) Eadem suppositio obvii et clari sensus verborum eucharisticorum penes Apostolum demonstratur ex eo, quod ubi rem signifioatam exprimit suis verbis, eadem constanter simplicitate celebrationem et participationem Eucharistiae dicit « esse communicationem sanguinis Christi et participationem corporis Domini » 1. Cor. X. 16. 

Verba igitur eucharistica sacris scriptoribus non explieatione sed simplici relatione indigere visa sunt, id quod etiam apud SS. Patres observatur, qui referentes verba Domini simplicem fidem exigunt, vere corpore et sanguine Christi refici fideles, et loco declarationis ad confirmandam fidem appellare solent ad omnipotentiam Dei, qui contra testimonium sensuum et contra leges physicas potest unam rem in aliam mutare. Haec autem docendi ratio, si praescindamus interim & positiva traditione apostolica in Ecclesiae doctrina ae praxi quotidiana de genuino sensu institutionis eucharisticae, manifesto ostendit, ab Apostolis et Apostolorum successoribus sensum verborum habitum fuisse obvium et facilem , quamvis res enuntiata sit maxima et supra humanae rationis captum, cum contra in Protestantium hypothesi res facillima, verba autem essent difficillima.

IV. Idem demonstratur ex dispositionibus necessariis ad fidem in verba Christi sensu proprio accepta, et ez modo quo sensus improprius inductus est. 

Generatim fides christiana in superrationalia mysteria locum nullum habere potest, nisi velut conditiones necessariae praesupponantur haee tria: l°. plena persuasio de infinita Dei veracitate et, ubi de factis agitur, de Dei omnipotentia; 2°. plena persuasio de humanae rationis imperfectione prae tota veritatis amplitudine, esse scilicet veritates et posse esse facta divina, quae captum rationis superent; hine 3°. certum principium, incomprehensibilitatem vei enuntiatae nullam esse causam, cur obvio verborum Dei sensui, quem ex communi usu praeseferunt, substituere fas sit sensum alium, quo res enuntiata sit pervia rationi. Hanc animi dispositionem exigit Christus Dominus, quando commendat suis discipulis et ab eis ante omnia exigit simplicem, humilem, plenam fidem suis verbis praestandam. 

Ex hae christiana animi dispositione factum est et sine hac fieri non potuit, ut Christiani omnes orientis et occi- "dentis per multa saltem saecula, quod Protestantes negare non possunt, verbis Christi: « hoc est corpus meum, » plena, humili, simplici fidei professione responderent: « Amen, hoe est corpus Christi. » Contra vero quicumque negabant esse corpus Christi, eo numquam pervenerunt ex ratione, quae repeteretur ex ipsis verbis, sed propter rei incomprehensibilitatem prius fide negata excogitare demum coeperunt et arcessere verborum sensus, quibuscum negatio mysterii componi posset (1). 

Hisce positis ita coneludimus. Quando divinus Salvator SS. Sacramentum instituit non solos Apostolos sed Eoclesiam totam omnesque fideles usque ad consummationem saeculi futuros prae oculis habuit: « quotiescumque enim manducabitis panem hune et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis donec veniat, » quae est Apostoli illatio ex verbis Christi: « hoc facite in meam commemorationem.» In hae sua praescientia Dominus verba pronuntiavit, quae vidit ex tota oeconomia christianae fidei accipi debere in sensum proprium realis praesentiae et reipsa Christianos omnes per multa saltem saecula (fatentibus adversariis) ita intellecturos esse, quia verborum claritas, christianae mentis humilitas et reverentia erga auctoritatem loquentis hoe fidei obsequium postulat; ex adverso praevidit sensum improprium signi et figurae inducendum esse contra obviam verborum signifieoationem , contra humilitatem christianae fidei, et contra universalem intelligentiam per tot saecula obtinentem, eo fine ut seponeretur difficultas, quam humana ratio empirica experitur, et ut res enuntiata verbis Dei omnipotentis accomodaretur legibus physicis ac captul rationis humanae. Nihilominus tamen, si vera est Protestantium hypothesis, divinus Redemptor verba ita composuit, ut sequentes fidei humilitatem toties ab ipso commendatam, ex ipsa verborum indole in errorem inducerentur gravissimum; et veritas non reperiretur nisi a praesumptoribus, qui ad inauditas figuras et tropos confugerent, quibus fidem in mysterium superrationale eliminarent. Atqui haec ommia tam manifesto repugnant sapientiae ac bonitati Christi Dei totique revelationis oeconomiae, ut iis positis et ipsa rationalis cognitio de perfectionibus Dei et fides omnis in superrationalia mysteria ac religio christiana tota destruatur. Ergo sine dubio Christus Dominus eum sensum enuntiare voluit, quem verba praeseferunt, quem Christianos omnes per tot saecula ex humili submissione erga ipsius divinam auctoritatem intellecturos, et ex generali fidei oeconomia a 8e ipso commendata necessario intellecturos esse praevidit. 

Corollariwum 1. Argumenta catholicae demonstrationis nullatenus nituntur principio, quod sane falsum esset, non potuisse Christum adhibere in institutione Eucharistiae ullum genus tropicae locutionis. Sed vis argumentorum in eo est, quod Christi oratio debuit esse prudens, intelligibilis et perspicua ; in sensu autem signi etf figurae, quem adversarii fingunt, oratio fuisset obscurissima, non intelligibilis Apostolis, atque in illis adiunctis et consideratis consequentis fallax. Possunt esse tropi non minus perspicuae significationis quam verba propria; ex eo autem, quod potest adhiberi oratio tropica clara et perspicua, nemo inferat, fas esse susplcari a Christo adhibitas locutiones obscurissimas et nemini prudenti intelligibiles. Absurde igitur aiunt Protestantes, non esse, cur admitti nequeat figurata locutio in verbis: « hoe est corpus meum », cum ipsi Catholici in altera parte verborum Christi, ut sunt apud Lucam et Paulum, tropum aliquem esse negare non possint (cf. Perpetuit. Fidei T. III. 1l. I. c. 14). Verba sunt Luc. XXII. 20: « Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, qui pro vobis fundetur» tovto to Totnpio» Y) xouyn Ot&S "nen €» tQ cuportt ov, vo vmep ÜpoV Exyuvouevoy ; et l Cor. XI. 25: « Hie calix novum testamentum esb in meo sanguine » touto to moUnpuov Y) xotvn Ot nen eacty $y t9 épo cupati. Imprimis metonymia continentis pro contento, Ae calice pro hoc quod est im calice, tam nota est et manifesta, ut a nemine possit praepostere intelligi. In praedicato («novum testamentum in meo sanguine ») constructio est quidem indirecta et ideo paulo difficilior quam apud Matth. et Marc. non tamen sensus est obscurus, et si quid videtur esse obscurius, id facile dilucidatur collatione cum Matth. XXVI.28 tovto yap ét: vo aipa pov to ng xoutvng Qux nwne, vo Tmépt moÀÀcy &xyvvopeyov &c ogeoty &poptiov, et Marc. XIV. 24 touto éatt to cp. pov to t' xouvno Ota Snc, to mept T0ÀÀOV &xyvvopevov. Diserimen inter utramque constructionem illud est, quod apud Matth. et Marc. directe enuntiatur id quod porrigitur in calice, et in obliquo additur effectus, seu id quod sanguine sancitur: hic est sangwis meus movi testamenti; apud Lue. et 1 Cor. constructio invertitur ; effectus enim enuntiatur » recto «novum 'l'estamentum, » et causa scilicet sanguis in calice ponitur 2n obliquo «in sanguine meo.» Idem autem est quoad sensum sive dicatur: hoc quod est in calice, est novum /lTestamentum in sanguine meo; sive: hoc quod in calice porrigitur, est sanguis meus novi Testamenti (1). Ex his autem apparet, non verba apud Matth. et Marc. indigere explicatione ex verbis Lucae et 1 Cor.; sed potius, si quid in his est obscurius, declarandum esse ex prioribus. Profecto enim non oratio directa et propria per indirectam et tropicam, sed ordine inverso haec per illam explicari debet. 

Corollariwm 2. Inepte provocatur ad appellationem panis 1 Cor. X. 17; XI. 26-28, ut probetur Eucharistiam non esse reale corpus Christi, vel ut negetur transubstantiatio, de qua inferius dicemus. Nam Paulus non in quaestione quid sit Eucharistia, definit esse panem ; sed imo diserte ibi declarat, esse corpus et sanguinem Christi. Aliud autem est appellatio panis, et aliud definitio, Eucharistiam esse panem. Insuper Apostolus non simpliciter et nomine communi appellat panem, sed « hunc panem» suae scilicet propriae rationis, et « panem quem frangimus», actione nimirum religiosa et liturgica, ut apparet etiam ex altero membro: «calix benedictionis, cui benedicimus. » 

Iam vero 1*. Eucharistia est vere cibws licet non ad corporis sed ad animae refectionem. Cibus vero est constans duplici parte, una sensibus impervia quae est corpus Christi, altera sensibili, nimirum speciebus panis quae habent omnes effectus sensibiles, quales haberet panis. Unde est ratio, cur appelletur panis proprii ordinis, « hic panis, » 4 panis quem frangimus. » Sic Dominus ipse promiserat: » $1 quis manducaverit ex hoc pane..... et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita» Io. VI. 52 (cf. supra p. 16.). 2^. Saepe nomen conveniens rel ante mutationem significatione relativa ad illum statum praecedentem retinetur pro re, in quam faceta est conversio; ut « virga Aaron devoravit virgas maleficorum » Exod. VII. 12; « dicunt caeco iterum: tu quid dieis de illo, qui aperuit oculos tuos » Io. IX. 17; « dieit eis (ministris) lesus: haurite nunc (avtÀneate).... gustavit aquam winwm factam... ministri sciebant, qui hauserant aqwam (ét vytXnzcotee vo v0cp) n lo. II. 9. etc. Eo ergo magis potest nomen rei prioris retineri, ubi post mutationem phaenomena omnia sensibilia manent eadem. 

Quod spectat ad Matth. XXVI, 29; Marc. XIV. 25, ubi Dominus post consecrationem calicis videtur dixisse: «non bibam amodo de hoe genimine vitis; » conferatur ordo rerum apud Luc. XXII. 17 $sqq., ex quo apparet, ea verba pertinere ad vinum porrectum discipulis ante institutionem Eucharistiae. Si quis vero cum Vasquez (in 3. P. disp. 196. e. 5. 6) putet, verba illa referri ad calicem consecratum, eadem quae diximus de appellatione pan?s, valent etiam de appellatione vi»; quamvis in hae hypothesi phrasis «de hoe genimine vitis» mihi videretur talis, ut inde obiectiva realitas et permanens identitas a«ccidentiwm colligi posset, de qua re nune non est dicendi locus. 

Corollariwum 3. Demonstratio sensus immediati et proprii in verbis institutionis longe ex aliis et efficacioribus rationibus vim habet, quam ex fixa et ita determinata signifieatione verbi es?, ut numquam aequivalere possit verbis significat, repraesentat. Concedimus, verbum est aliquando pesse reddi per alterum significat aut repraesentat; at id verum solum est, quando subiectum ex sua natura vel ex institutione nota vel ex indole sermonis habet rationem signi. Unde quamvis verbum est per se spectatum non excluderet significationem figurae et signi, eam tamen excludit in verbis institutionis: « hoc est corpus meum. » Ceterum quod Protestantes aliqui affirmare ausi sunt, in lingua Aramaea, qua Christus Dominus utebatur, nullum esse vocabulum quod respondeat latino significat, et ideo si Dominus dicere voluit: «hoe significat corpus meum, » non potuisse id exprimere nisi hae propositione: « hoc est corpus meum;» hoc inquam commentum sane ridiculum abunde confutavit Cardinalis Wiseman (Hor. Syr. p. 3-69, et Lect. VII. de Praesentia reali). 

Suffieit in rem praesentem advertisse sequentia: 1*. Etiamsi verum esset quod adversarii affirmant, tamen non eo usque, puto, absurdis delectabuntur, ut negent posse etiam Syros exprimere, quid res aliqua sit et non solum quid s?gnificet, atque apud Syros aeque aec apud ceteros homines vocabulum respondens latino es? communiter retinere suam primariam ontologicam significationem. Remaneret ergo, ut aliunde demonstraretur, utrum in propositione, de qua agitur, illud vocabulum retineat primariam vel assumat aliam significationem. Demonstratur autem ex omnibus fontibus interpretationis et, si alia deessent, ex perpetuo intellectu catholico, illud hie retinere significationem primariam. 2", Apostoli et Evangelistae (saltem tres) verba Christi secundum sensum, quem iis expressum voluit, non autem secundum syllabas materiales retulerunt graeca non aramaica lingua. De sensu ergo verborum iudicari debet prout graece descripta sunt a scriptoribus inspiratis , non ex coniectationibus de vocabulis aramaicis, quae Christus Dominus adhibuerit. 3*. Quod assumunt de defectu vocabuli in ea lingua respondentis vocibus sigmwm, figura, symbolum, significare, repraesentare etiam ante omne examen est prorsus incredibile; instituto examine ostendit doctissimus Cardinalis et exemplis ex auctoribus Syris confirmavit, quadraginta saltem esse vocabula et modos loquendi, quibus Syri possunt et solent uti in significatione ab adversariis negata. 4^. Ipsi auctores Syri demonstrant realem corporis et sanguinis Christi praesentiam ex discrimine inter verba est et significat, quia Christus non dixit: hoe significat sed hoc esf corpus meum. Inter eos S. Maruthas Tangritensis coaevus et familiaris S. Chrysostomo ita loquitur: « Nunc quoties ad corpus et sanguinem (Christi) accedimus et ea super manus nostras accipimus, sic credimus mos corpus amplecti, et fieri de carne eius et de ossibus elus, sicut scriptum est. Nam etiam Christus illud non appellavit typum aut figuram , sed. (dixit) : vere hoc est corpus meum, et hic est sanguis meus » (1) (Asseman. Bibl. Or. T. I. p. 180; Hor. Syr. p. 60).    

THESIS V. Confutatio objectionum, quas deducunt eo ratione Sacramenti et eo locutionibus biblicis, quas dicunt sacramentales. 

» ÀAbsurde Saeramentarii sive ex ratione, quod Christus Dominus » Eucharistiam instituit in sacramentum h. e. in signum sacrum; sive » ex verbis: hoe facite in meam commemorationem; sive ex eompara- » tione quarumdam loeutionum Seripturae, quas sacramentales dicunt, » suadere nituntur, verbis institutionis panem et vinum declarari signum » corporis et sanguinis Domini, non autem id, quod ibi exhibetur, diei » et esse ipsum corpus et sanguinem Christi.  

I. Non potest negari, de re, quam constet sive ex natura sua sive ex institutione esse signum alterius, posse in praedicato enuntiari rem significatam et hae praedicatione non ediei identitatem ontologicam rei, quae sensu immediato effertur in subiecto et in praedicato, sed tantum relationem signi ad significatum, ut Paulus dicit: «petra autem (si petra est materialis) erat Christus; » «haec (Sara et Agar) enim sunt duo testamenta, unum quidem in monte Sina in servitutem generans, quae est Agar » 1 Cor. X. 4; Gal. IV. 24. (supra p. 983.). Iam vero argumentantur adversari ita: Christus Dominus ipsis illis verbis instituit sacramentum atque adeo sacrum signum; de re autem, quam constat ex institutione habere rationem signi, potest ex concessis praedicari substantive res significata, ubi verbum es? aequivalet verbo significat. Ergo ex eo ipso, quod Apostoli intelligebant a Christo institui sacramentum seu signum sacrum, etiam intelligebant, verba: «hoe est corpus meum, » idem valere ac: « hoe significat corpus meum, est sacramentum et signum corporis mel. »

Sophisma in hac argumentatione non potest esse apertius. Ratio signi in subiecto tum solum admittit et intelligibilem reddit talem praedicationem rei significatae, quando in auditoribus cognitio signi praecedit et ex omnibus adiunctis patet, non aliud quaeri de subiecto, quam cuius rei signum sit. Ut ergo aliquid dicerent adversarii, deberent ostendere, Christum Dominum ante pronuntiationem verborum monuisse et declarasse non solum, se velle instituere sacramentum et signum sacrum, sed se velle assumere hunc panem in signum alicuius rei sacrae, ita ut Apostolorum menti tantummodo obversaretur interrogatio, cuius re? signum sit panis? Tum utique propositio: « panis est corpus meum,» non esset inepta in sensu ab adversariis supposito: panis significat corpus meum. Dixi non sufficere declarationem etiam antecedentem de institutione sacramenti generatim sine determinatione, quod ipse panis instituatur in signum. Supposita enim etiam tali declaratione menti Apostolorum non poterat obversari interrogatio, qwid pamis significet, eum panis nec ex senec ex verbis Christi, nihil de hoc mo-nentis, potuerit spectari ut signum, sed interrogatio tum fuisset: quale sacramentum Dominus velit instituere? Proindeque verba Dei hominis: hoe i. e. res quam porrigo manducandam, est corpus meum, etiam in illa hypothesi nihil aliud potuissent significare, nisi quod institutum sacramentum sit ipsum corpus Domini in statu cibi iuxta promissionem ante annum factam Io. VI. Sed omissis suppositionibus fictis et re spectata ut gesta est, nulla omnino de institutione sacramenti multo minus de assumptione panis in sacramentum et signum alicuius rei sacrae praecessit declaratio; atque ideo quando Dominus incepit dicere illa verba: « hoe est corpus meum », in Apostolis neque poterat praecedere cogitatio et expectatio de sacro signo, omnium vero minime de pane wt signo. Prius ergo Apostolis intelligendus erat sensus verborum: « hoc est corpus meum », et hoe sensu obvio intellecto ac re, quae & divino magistro enuntiabatur, simplici fide credita (vide p. 46 sq.) auditoque insuper mandato idem faciendi in ipsius memoriam, poterant et debebant demum intelligere, Christum Dominum instituisse corpus et sanguinem suum in statu cibi et potus ad refectionem animarum in vitam aeternam (Io. VI.), proindeque in signum effieax gratiae seu in sacramentum. Paucis: in Apostolis non praecessit notio institutionis sacramenti et omnium minime notio panis assumpti in signum, unde non poterant ex tali notione, quae nulla praecessit, deduci ad interpretandum sensum verborum; sed praecessit intelligentia obvii sensus verborum, et ex eo sequebatur intelligentia non institutionis alicuius sacramenti et signi sacri indeterminate sed intelligentia, determinate corpus et sanguinem Christiin statu cibi et potus esse institutum in sacramentum. 

Quando ergo dicitur ab adversariis: Christus instituebat ilis verbis signum sacrum, érgo poterant Apostoli imo et debebant intelligere verba « hoc est corpus meum » in hunc sensum: hic panis significat corpus meum; distinguimus antecedens: Christus instituebat illis verbis panem in signum sacrum, ego; instituebat ipsum corpus et sanguinem suum in signum sacrum, subdistinguo: ita ut ratio sacramenti intelligi potuerit ante intellectum verborum sensum, 2ego; ita ut intelligentia instituti sacramenti consequeretur ex intellecto sensu verborum, concedo. 

Alterum quod aiunt de adiecto Dei mandato: « hoc facite in meam commemorationem, » potest considerari dupliciter, vel ita ut difficultatem moveant ex verbis, quod antecedentia ex his consequentibus sint interpretanda; vel ita ut obiectio procedat ex re his verbis enuntiata, quod (ut aiunt) praeceptum commemorationis Christi Domini supponit absentiam et negat praesentiam Domini. 

Diffieultas illa prior ab homine sanae mentis vix fieri posse videtur. Profecto enim verba: « hoc facite in meam commemorationem », non sunt explicatio sensus verborum antecedentium. Imo intellectus veri sensus verborum consequentium pendet ab intellectu verborum antecedentium; ut enim intelligatur distinete praeceptum faciendi id ipsum quod Dominus fecit, supponitur iam intellectum esse quod ipse fecit, ac proinde supponitur genuino sensu iam intellecta esse verba, quibus factum Domini enuntiatur et continetur.

Non gravioris ponderis sed maioris impietatis est difficultas altera. Corpus et sanguis Christi, Christus ipse in 88. Sacramento est in memoriam sui, tam ut tempore praesenti est gloria exaltatus in coelo, quam potissimum ut tempore praeterito passibilis opus nostrae redemptionis complevit in terris. 

Nam a) pro eo statu et tempore, quo Salvator divinus non amplius viszbiliter futurus erat cum discipulis suis et in Ecolesia peregrinante a Domino, ipsa divina misericordia et infinita sapientia atque amantissimum Cor lesu Christi, qui cum dilexisset suos, in finem dilexit eos, nullum pignus in sui memoriam divinius potuit instituere , nullum efficacius, ut fideles numquam eius obliviscerentur, quam ipsum corpus et sanguinem suum ut cibum ac potum manducandum et bibendum. Corpus et sanguis Christi, ipse Christus ut cibus noster ac potus ad refectionem animarum in se invisibilis sed sub visibilibus alienis speciebus praesens, est pignus in memoriam sui visibiliter non amplius nobiscum conversantis. 

b) Mysteria omnia a Redemptore nostro in vita sua mortali peracta ad nostram salutem, mors eius et sacrificium in cruce, non sunt amplius physice praesentia; in horum vero mysteriorum et maxime mortis et cruenti sacrificii in cruce memoriam corpus et sanguinem suum in $$. Eucharistia perpetuo offerendum Eocclesiae sponsae suae reliquit; sicut Apostolus praeceptum Domini declarat: « hoc facite quotiescumque bibetis, in meam commemorationem. Quotiescumque enim manducabitis panem hune et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis, donec veniat» 1 Cor. XI. 26. Quod autem potest esse verius et perfectius memoriale sacrificii illius cruenti semel oblati ad multorum exhaurienda peccata, quam eius continua repraesentatio per sacrificium corporis et sanguinis sui Sub alia quidem specle et incruente, realiter tamen quotidie offerendum, ut cruenti sacrificii meritum per eiusdem corporis et sanguinis sacrificium incruentum speciali modo Eoeclesiae corpori Christi mystico et singulis Ecclesiae membris applicetur ? (Conc. Trid. sess. XXII. cap. 1).

Ex his patet responsio in forma ad obiectionem: quod instituitur in memoriam alicuius, non instituitur in memoriam praesentis sed absentis, adhuc minus memoriale est is ipse, cuius est memoriale. Atqui Eucharistia est instituta in memoriam Christi. Ergo Christus non est praesens in Eucharistia. Respondetur: distingwo 1*" partem maZoris: non instituitur in memoriam visibiliter praesentis et secundum quod est praesens, concedo vel transeat; non potest institui in memoriam eius, qui tantum invisibiliter praesens est, et in memoriam secundum aliqua, secundum quae non amplius est praesens, »ego. Pariter ad 2*" partem maZoris: nemo potestesse memoriale sui ipsius, d?stingwo: non potest esse memoriale sul ipsius secundum idem et secundum eundem statum, concedo ; non potest esse secundum unum statum memoriale sui ipsius, utest in alio statu, nego. Ad minorem: Eucharistia est instituta in memoriam Christi ut signum vacuum, »ego; Eucharistia est instituta in memoriam Christi ita, ut memoriale sit ipsum corpus et ipse sanguis Christi in statu sacramentali et sacrifici inoruenti relate ad ipsum Christum, ut est in statu glorioso, et potissimum ut quondam complevit mysteria redemptionis et sacrificium cruentum in oruce, concedo. 

II. Solent Sacramentarii ex usu loquendi biblico, ut ipsi appellant, tentare demonstrationem, posse et debere verba eucharistica: « hoc est corpus meum », accipi in hune sensum: hoc i. e. panis significat corpus meum. Plerosque textus quos in subsidium advocant, iam supra (p. 338-36) examini subiecimus, quid valeant; sed in hune locum reservavimus locutiones, quas ipsi dicunt sacramentales et quibus maxime fidunt. Celebritatem imprimis nactus est in historia Reformationis Helvetieae (cf. supra p. 47.) à monitore nocturno suggestus Zwinglio parallelismus verborum Exod. XII. 11: « sic autem comedetis illum (agnum paschalem): renes vestros accingetis, et calceamenta habebitis in pedibus, tenentes baculos in manibus, et comedetis festinanter: est enim phase (id est transitus) Domini.» Igitur, aiumt, agnus paschalis institutus ibl in sacramentum veteris Testamenti es? transitus Domini, h. e. significat transitum Domini. Unde et de pane ut sacramento novi Testamenti in coena instituto Dominus dixit: hoec est corpus meum, videlicet: hoc significat corpus meum. Locus non absimilis est Gen. XVII. 10, ubi de circumcisione ait Deus: « hoc est pactwm mewm, quod observabitis inter me et vos, et semen tuum post te: circumcidetur ex vobis omne masculinum... eritque pactwm mewm in carne vestra in foedus aeternum. » lisdem locutionibus sacramentalibus accensent ex novo Testamento illa: « petra autem erat Christus » 1 Cor. X. 4; «haec sunt duo testamenta» Gal.IV.24; et ex verbis ipsis eucharisticis, ut sunt Luc. XXII. 20; 1 Cor. XI. 25: «hie calix novum testamentum est.» 

Ultima haec verba Luc. et l Cor. etiamsi ita essent ut citantur, nondum haberent sensum: calix s?gnificat novum testamentum; sed maneret significatio: hic calix es£ novum testamentum, h. e. id quod in calice continetur est res testamenti novi, testamentaria dispositio, res testamento legata Ecclesiae, et sanctio totius novi testamenti. At verba sunt: «hie ealix novum testamentum est é» meo sanguine,» ubi «novum testamentum in meo sanguine» constructione inversa idem valet ac «sanguis meus novi testamenti,» ut demonstrat textus Matth. et Marc. Dicitur ergo: id quod est in calice, es? novum testamentum sangwine meo sancitum, seu. quod recidit in eundem sensum, est sanguis meus sanciens novum testamentum; non autem dicitur: calix significat novum testamentum. Demonstrat hune sensum praeter collationem cum Matth. et Marco declaratio addita apud Lucam, quae in textu graeco ita habet: «hic calix, qw? pro vobis effunditur, h.e. id quod in calice pro vobis offertur in sacrificium, est novum testamentum in meo sanguine.» Ergo tantum abest, ut hie locus revera parallelus probet sensum signi ac figurae, ut potius demonstret ac confirmet sensum realitatis sanguinis Christi in calice. Huc pertinent explicationes datae superius p. 39. 40. 

De testimonio Gal. IV. 24 sufficiunt, quae diximus p. 34. 

In textu S. Pauli 1 Cor. X. 4 permisimus superius (p. 33) intelligi petram materialem. Revera etiamsi ita accipiatur, nihil habet simile cum verbis eucharistiels. Apostolus enim ibi v. 1-ll totus est in explicandis typis populi Israel in exitu ex Aegypto, ut sunt imagines rerum novi Testamenti. Primum declarat typum baptismi: « omnes sub nube (eos tuente) fuerunt et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse (és tcv. Mowev» in Moysen ut ducem et humanum mediatorem inter Deum ace populum) baptizati sunt in nube et in mari.» Antitypus est clarus: omnes Christiani educti sunt ex Aegypto infidelitatis et congregati in populum novi Testamenti, in aqua et Spiritu Sancto baptizai in Christum caput aec Mediatorem divinum. Sequitur typus Eucharistiae: « et omnes eandem (non alius aliam sed omnes unam) escam spiritalem (mveupatixv» ordinis et originis supernaturalis) manducaverunt (manna scilicet), et omnes eundem potum spiritalem (supernaturaliter per miraculum datam aquam ex petra percussa) biberunt (1). » Tum (in hypothesi a nobis interim concessa) explicaret originem illius potus typici ex petra percussa: « bibebant autem de spiritali (supernaturalis ordinis, quatenus dedisset aquam per miraculum) consequente eos petra.» Tandem sicut proposuerat mare et nubem, cibum et potum supernaturalis originis ut typos sacramentorum, expliearet, cuius rei typus fuerit petra ipsa: « petra autem erat Christus; » sicut enim ex petra typica profluxit aqua, ita sacramenta novi Testamenti promanarunt a Christo. Certe (si petra est materialis) contextus tam clare proponit petram tamquam typum et figuram, ut nulla alia quaestio menti obversetur ac nulla alia explicatio expectetur, quam cuius rei typus sit. Super haec omnia Apostolus adhue diserte monet v. 6: 4 haec autem in figura facta sunt nostri» (vavta 0s cunt pov eyevnzn32» ). Non minor ergo in hoc ductu sermonis est claritas propositionis: « petra autem erat Christus,» quam ilarum , quas supra (p. 93) explicavimus : septem boves sunt septem anni, septem candelabra sunt septem Eocolesiae etc.

Imo tam clare videtur postulari in contextu ratio typica petrae, ut haec sola causa reddat interpretationem de petra materiali aliquo modo probabilem. Attamen est in verbis Pauli, quod persuadeat alium esse sensum. Agit enim Apostolus de petra consequente et comitante Israelitas in itinere per desertum: « bibebant de spiritali consequente eos petra » (&x mweupatuens GxcÀcwScwane metpac). Hoc autem nullam admittit de petra illa materiali explicationem , quae satisfaciat (1). Sensus itaque hie est: Apostolus nomen petrae, ex qua percussa a Moyse potus manavit, transfert ad antitypum, atque illum qui consequebatur et tutabatur Israelitas, eisque sua omnipotentia potum praebebat, appellat metaphorice petram spiritalem; quis autem is fuerit edicit hac pro-. positione: « petra autem (spiritalis et consequens Israelitas in deserto) erat Christus,» Christus scilicet secundum divinitatem, divina persona Verbi eadem, quae tempore novissimo carnem assumens est Christus Deus-homo. Atqui si ita est, quod designatur subiecto petra, non significat Christum sed revera et ontologice est Christus. 

Remanent ergo duo loca Gen. XVII.10 et Exod. XII.11.Ut ex illis persuaderent, verba eucharistica debere sumi sensu signi et figurae, oporteret loca esse realiter parallela atque ita ut, dum verba eucharistica essent obseura, in loco parallelo assumpto ad eorum explieationem clare diceretur panis esse tantummodo signum corporis Christi. Huius autem parallelismi illie nullam esse umbram, est evidens. Ergo illa loca, quidquid in eis dicatur, iam non possunt demonstrare, quo sensu verba eucharistica debeant intelligi. Ut suaderetur ex loeis allatis, verba Christi de quibus agitur, posse sumi in sensu quem Sacramentarii probandum suscipiunt, oporteret parallelismum esse saltem verbalem (of. p. 94.). Atqui neuter locus, etiamsi admittatur ut ab adversariis profertur, ne verbaliter quidem parallelus est verbis Christi.

Probare volunt ex parallelismo, verba Christi: « hoc est corpus meum », posse sumi hoc sensu: panis significat corpus meum. Locus igitur verbaliter parallelus habeat oportet pro subiecto nomen non rei sub ratione signi ac typi aliunde notae sed nomen substantiae, quae absolute et in se spectari soleat; in praedicato item s1t nomen substantiae alterius, et tamen praedicatum subiecto coniungatur per verbum substantivum esz, quod aequivaleat verbo sigmificat. Atqui in assumptà propositione utráque praedicatum non est aliqua substantia, sed in una est pactwm, in altera transitus Domini. Pariter in utraque propositione illa subiectum non est substantia aliqua sed caerimonia a Deo praecepta, eireuwmeisio inquam et multipleo caerimonia in esu agni paschalis. Nullus ergo est parallelismus ne verbalis quidem cum verbis eucharisticis. Facile quidem intelligeretur, paetum et transitum Domini postulare aliquod signum, ut perpetua eius maneat memoria, ac signum huiusmodi esse caerimoniam religiosam. Unde etiamsi diceretur: circumcisio est pactum meum, et agnus paschalis cum eaerimoniis descriptis est transitus Domini, in sensu ab adversariis asserto, ut nimirum propositiones aequivalerent his aliis: circumcisio est signum pacti mei, et agni esus ille caerimonialis est signum commemorativum transitus Domini; inde tamen nullo modo sequeretur, verba: « hoe est corpus meum », posse intelligi in hune sensum: hic panis significat corpus meum. Sic post initum contractum porrigens manum potest dicere: hoc est pactum meum tecum; non tamen ideo mente sua concipiens frustum panis ut signum e. g. amici sui, potest pari modo dicere ostendens panem: hie panis est amicus meus; nec ullus inter has duas propositiones existit parallelismus verbalis. Insuper in Gen. XVII. 11 continuo post verba citata adhuc additur diserta declaratio: «ut sit sigmwm foederis inter me et vos.» Pari modo Exod. XII. 27 ad interrogationem posterorum : « quae est ista religio (observatio caerimonialis)?» praecipitur responsio: «victima transitus Dominé est.» 

aee quidem valent si adversariis sua explicatio textuum Gen. XVII et Exod. XII permittitur, at inspecto contextu locus uterque ita habet, ut verbum est suam retineat genuinam significationem ontologicam, et nullatenus ibi sumi queat velut aequivalens verbo significat. Verba Gen. XVII, 10 in textu hebraico ita sunt: « hoc est pactum meum quod observabitis inter me et vos et semen tuum post te, cirecumeidi in vobis omne masculinum ». Pactum itaque est in eo, quod Deus aliqua promittit ex parte sua v. 2.4. 7. 8. et aliqua exigit praestanda et observanda a populo Israel; unde paetum m'"?3 saepe dicuntur praecepta Dei, quibus aliquid exigit à populo e. g. Num. XVIII 19. Iam inter haec observanda est etiam illud, ut circumcidant omne masculinum. « Hoc ergo, videlicet circumeidi omne masculinum, ait Dominus, es? pactum meum seu praeceptum mewnm a vobis observandum, » ubi profecto non sibi vult: hoc signifieat pactum seu praeceptum meum, sed revera est paetum et praeceptum. Quia tamen hoc, ut cireumcidant omne masculinum non est totum pactum et tota lex Dei, sed eius pars et pars quidem sensibilis ad Israelitas perpetuo monendos totius foederis cum Deo initi, ideo eircumcisio est etiam et v. 11. dicitur sigmwm foederis (integri). 

Ad Exod. XII, 11 veniendum est, cuius loci falsa interpretatio et comparatio cum verbis eucharistieis ab impio scurra obtrusa misero populo Tigurino tam infausta fuit (cf. supra p.47). Sufficit legisse verba, ut intelligatur nihil habere ea simile cum verbis Christi, et vocem est etiam híc suam primariam retinere significationem. Descripto toto ritu immolationis et esus agni paschalis, subiungitur: Phase est Domino (scilicet sacrum, dicatum) mm» N17 T"D5, addita eontinuo nominis explicatione: « nam transibo per terram Aegypti percutiamque omne primogenitum... et transibo vos O25y 'mnbz: neo erit in vobis plaga ». Imponit itaque Deus per Moysen ili toti ritui antea descripto, illi sacrificio, illi solemnitati nomen nD5 (1), quia instituta est in me riam beneficii, quo liberavit populum et transiit rb5 domos filiorum Israel. Quando ergo dicit: « ritus immolationis et esus agni es? solemnitas nominata et nominanda in perpetuum Phase, et es Domino sacra», quid quaeso habent haec commune cum verbis Christi: hoc est corpus meum? et quomodo vocabulum es? non retinet suam significationem? Plenior declaratio quae datur v. 27, hune sensum iam per se clarum adhue confirmat: « eum dixerint vobis filii vestri: quae est ista religio (rrinym LXX 7*5 Aetpsa ritus et cultus religiosus)? dicetis eis: e/ctima transitus Domini est, quando transivit super domos filiorum Israel in Aegypto percutiens Aegyptios» (2). Evidens est igitur, omnes has locutiones quas appellarunt sacramentales, ad explicandum verum sensum institutionis Eucharistiae nihil omnino pertinere, et omnium minime hanc postremam, euius abusu Zwinglus ignorantiae plebis imposuit et suam haeresim stabilivit. 

THESIS VI. Quid significet, et quid demonstret pronomen hoe in verbis institutionis. 

« Quaestio quid in verbis eucharisticis significet pronomen Aoc, » quam catholici theologi ad distinctiorem intelligentiam, et Protestan- » tes ad nectendas tricas proponere solent, pleniorem habet solutio- » nem, si cum Cardinali Perronio distinguatur pronominis s/gnficatio » formalis, et demonstratio termini qui subest. Qua distinctione sup- » posita intelligitur, pronomine Aoc neque panem neque corpus Christi » significari, sed praesentiam rei in confuso sub visibilibus speciebus, » quae exhibentur; quod autem subest demonstrationi, initio proposi- » tionis esse panem in statu transeunte, et ea completa esse corpus Chri- » Sti in statu permanente. Unde simul apparet, sententias quae apud » diversos catholicos theologos leguntur; esse quidem diversas non » tamen falsas aut inter se invicem pugnantes. »  

I. Nondum disputamus de transsubstantiatione; si igitur nihilominus aliqua hic dicenda praeoccupare videbuntur illam quaestionem, id accidit ex doctrinae propria ratione et necessario nexu praesentiae realis, ut verbis Christi instituta est atque efficitur, cum ipsa transsubstantiatione. In praesenti tamen unice sumus solliciti de vera significatione verborum directe, quatenus ad realem praesentiam spectant, quamvis genuina verborum significatio declarari non possit, quin ex ea consequatur etiam veritas alterius dogmatis inferius distincte demonstrandi; siquidem verba non alia sed eadem significant atque efficiunt realem praesentiam Christi, quae eam significant fieri atque efficiunt per transsubstantiationem panis in corpus Christi et vini in sanguinem Christi. His praemonitis ad rem ipsam veniamus. 

Significatio vocabuli est eius valor, quem ex institutione et usu habet, ut loquens per illnd manifestet, et audiens concipiat determinatam aliquam ideam. Pronomen itaque hic, haec, hoc dum a loquente dirigitur ad rem aliquam, s?- gnificat praesentiam rei (idealem vel realem ), non tamen significat rem ipsam quid sit, aut ullam eius proprietatem praeter praesentiam ; nam ad ideam praesentiae et ad nullam aliam exprimendam et excitandam destinatum  est. Eo igitur pertinet pronomen demonstrativum ut attentio mentis dirigatur ad aliquid tamquam praesens, quin per pronomen determinetur quid illud sit; proindeque eiusdem est valoris ac particula ecce , sicut quod Exod. XXIV. 8 hebraice dicitur: ecce sanguis testamenti, S. Paulus Heb. IX. 20 et Vulgatus interpres latinus vertunt: Aic est sanguis testamenti (cf. p. 937). In omnibus propositionibus eiusdem constructionis cum verbis Christi: hoc est corpus meum, s?gnificatio ista pronominis manet eadem tam inchoatá quam completá iam propositionis enuntiatione , tam in propositionibus speculativis quam practicis et efficientibus.

At vero res praesentes, ad quas dirigitur pronomen, quae ergo subsunt tamquam monstratae per pronomen, sunt diversissimae. Proinde termin? demonstrationis seu designationis , quae fit per idem pronomen, diversi sunt pro diversitate rerum , ad quas pronomen applieatur. Si agitur de propositionibus mere £Aeoreticis, subiectum demonstratum per pronomen seu terminus demonstrationis manet idem initio et in fine propositionis; per eam enim solum enuntiatur, quod vérum praeexistit, non autem efficitur, ut sit quod enuntiatur (1). Ut ergo huiusmodi propositiones sint verae, necesse est, ut terminus demonstratus in subiécto per pronomen iam praeexistat talis etiam in initio enuntiationis, qualis per praedicatum esse affirmatur. 81 quis ostendens aliquam rem de ea theoretice pronuntiat e. g: « hoc est aqua », pronomen Aoc per se s/gn?ficat praesentiam alicuius rei in confuso, terminus autem demonstrationis seu designationis est ea talis res, ad quam pronomen dirigitur et applicatur. Sed illa res (ex hypothesi propositionis mere theoreticae et nullius intervenientis mutationis, dum fit enuntiatio) manet eadem initio et in fine enutiationis. Cum ergo ad veritatem propositionis requiratur, ut, dum enuntiatur praedicatum, terminus demonstratus sit revera aqua, necesse est ut fuerit aqua etiam initio propositionis , non praecise ideo quia, nisi iam initio fuisset aqua, propositio non esset vera, sed quia supponitur nullam intervenisse mutationem, et ideo etiam dum enuntiatur praedicatum, aqua non esset nisi iam initio fuisset. 

Alia omnino est ratio in huius formae propositionibus practieis, quae non praesupponunt sed efficiunt quod signifiant. In illis enim eo ipso, quod effieiunt ut subiectum sit id, quod in praedicato enuntiatur , terminus ad quem pronomen dirigitur , seu terminus demonstrationis erit alius initio enuntiationis, quando nihil adhuc effectum aut mutatum est, et alius dum enuntiatur praedicatum, quando id effieitur quod in praedicato significatur. Potuisset Christus Dominus mutare aquam in vinum (lo. II. 7. sq.) di-- rectis ad aquam in vasis appositam hisce verbis: hoc est vinum. (Eiusdem formae propositiones practicae possunt supponi in aliis omnibus mutationibus supernaturalibus , uxoris Loth in statuam salis, virgae Moysis in serpentem etoc.). Iam in hae propositione s/gnificatio pronominis hoc manet semper eadem, praesentiae scilicet rei alicuius in confuso, quae quid sit, sive aqua sive vinum sive aliud, per pronomen ipsum non stgzficatur. Res tamen illa, ad quam pronomen dirigitur intentione loquentis et ad quam per ipsum pronomen dirigitur attentio audientis (terminus demonstrationis), ante enuntiationem praedicati est aqua; dum vero in praedicato affirmatur esse vinum , necesse est ut terminus demonstrationis , ad quem pronomen dirigitur, iam non maneat aqua sed vere sit vinum; secus propositio sicut non effieiens ita nec vera esset. 

Terminus igitur demonstratus pronomine usque ad enuntiationem praedicati est, aqua ; sed ad aquam dirigitur propositio et designatio pronominis « hoc» ea intentione et eo $copo , ut per enuntiationem praedicati aqua debeat desinere cum relatione ac ordine ad positionem eius, quod enuntiabitur in praedicato: est ergo aqua terminus demonstrationis in statu transeunte, Dum autem in praedicato enuntiatur esse vinum, et efficitur quod significatur, eo ipso significatur et efficitur, ut prior terminus demonstrationis desinat, et iam terminus qui subest demonstrationi pronominis Aoc, sit et maneat vinum. Ergo eo momento, quo praedicatum (vinum) coniungitur cum subiecto (Aoc), terminus demonstrationis pronominis hoc est vinum £» statw permanente. 

Paucis totum comprehendi ita potest. Ut propositio, qua quid sit subiectum, enuntiatur in praedicato, sit vera, oportet terminum demonstratum in subiecto cum termino per praedicatum significato esse identicum tunc, quando praedicatum enuntiatur. Ideo terminus in subiecto identicus cum praedicato vel iam prius adest, et haec identitas solum enuntiatur; tumque propositio erit mere theoretica: vel terminus in subiecto demonstratus nondum estid, quod praedicato enuntiandum est; tum ad propositionis veritatem necesse est, ut eo momento, quo coniungitur praedicatum , terminus subiecto demonstratus mutetur et efficiatur id , quod praedicato edicitur esse; sicque propositio erit practica et efficiens id, quod significat. Si talis mutatio termini in subiecto demonstrati non efficeretur, propositio non esset practica sed theoretica et falsa. 

Applieatio datae declarationis ad verba eucharistica per se evidens est. [n propositione: « hoc est corpus meum », pronomen Aoc pro quavis temporis differentia sign?ficat praesentiam rei in confuso sub 1llis sensibilibus phaenomenis, ad quae ipso vocabulo una cum externis adiunctis attentio dirigitur. Z/rgo terminus demonstratus pronomine ante enuntiationem praedicati est panis; « accepit Iesus panem... et ait: hoe » ete. Quando per praedicatum enuntiatur esse corpus Christi, terminus qui subest demonstrationi pronominis Aoc, non potest manere panis, secus propositio esset falsa. Ergo ut sit vera, eo momento ferm?nus demonstratus pronomine debet esse id, quod, esse affirmatur, scilicet corpus Christi, atque ideo per propositionem debet effici, quod per eandem significatur; debet nimirum effici, ut terminus qui pronomine hoc sub visibilibus speciebus demonstratur, iam non sit panis sed corpus Christi: proinde propositio, ut vera sit, debet esse practica et efficiens. Igitur Znitio proposiHonis terminus, qui subest demonstrationi pronominis, est panis im statu transeunte; quando per praedicatum enunLiatur, non esse panem sed esse corpus Christi, terminus qui subest demonstrationi pronominis, iam constituitur et est quod esse dicitur, scilicet corpus Christi im statu permanente. 

II. Ex dietis facile apparet, quid sentiendum sit de diversitate opinionum inter catholicos Doctores, quorum alii dixerunt cum S. Thoma 3. q. 78. a. 5. pronomen oc supponere pro substantia in communi sub visibilibus speciebus, quin determinetur per pronomen, quid illa sit; alii cum Alexandro Halensi et S. Bonaventura contenderunt, pronomen supponere pro pane convertendo; alii cum Scoto censuerunt, supponere pro corpore Christi non tamen ante terminatam enuntiationem praedicati. Cf. Vasquez in 93. P. disp. 201. Sunt scilicet omnes illae sententiae verae pro diverso modo considerandi , prout scilicet spectatur prono- » minis szgnificatio, vel terminus qui subest eius demonstrationi ante enuntiationem praedicati, vel qui subest, dum 4n praedicato iam enuntiatur corpus Christi. Imo adeo diversae illae sententiae non se imvicem excludunt, ut eas omnes simul ad pleniorem explicationem coniungere oporteat. Vide Card. Du Perron De Euch. l. III. c. 27; Perpetuit. Fidei T. II. 1. II. c. 2.

Corollariwm 1. Non tanti refért quaestio, quanti eam existimarunt aliqui Scholastici (cf. Vasquez in 9. P. disp. 201. cc.9 et 4), utrum pronomen Aoc in verbis eucharisticls substantive vel adéective sumatur , dummodo ratum maneat, pronomen esse subectwm propositionis, verba corpus meum esse praedicatum ( cf. Pallaviecin. Cursus theolog. T. VI. e. 18. n. 244 sqq.). Sensus enim in utraque hypothesi prorsus manet idem, quamvis modus eundem sensum logice concipiendi et enuntiandi sit paululum diversus. Videlicet quando mens loquentis directe spectat pronominis s/gnificationem, quae ex dietis pertinet ad indieandam praesentiam rei alicuius, et solum oblique spectat terminum demonstrationis, tum ponit pronomen hoc in genere neutro substantive i.e. vice substantivi genericl haec ves, hoc ens. Quando vero loquens directe spectat terminwm demonstratwm per pronomen, et oblique eius significationem , iam initio praeconcipiens mente termini per pronomen demonstrati ac praedicati identitatem, quae vel iam est (ut in propositionibus mere theoreticis) vel intenditur et erit, cum coniungetur praedicatum (ut in propositionibus practicis); in hoc inquam modo conceipiendi construitur pronomen adiective in concordantia eum praedicato enuntiando. Mens quippe velocior quam lingua identitatem iam in enuntiatione subiecti concipit, quam identitatem lingua non potest significare nisi vocabulis successive prolatis. Exemplum valde clarum huius modi concipiendi habes Exod. XVI. 15 in versione vulgata. Populus primo videns manna mirabundus interrogat: « quid est hoc? ignorabant enim, qwid esset. » Bi responsio in modo constructionis aptaretur menti populi videntis rei praesentiam et ignorantis quid esset, videretur dicendum: « istud est panis quem Dominus dedit vobis; » sed Moyses concipiens mente identitatem termini demonstrati per pronomen et enuntiandi praedicati , respondet: « /ste est panis quem Dominus dedit vobis ». Sensus autem in utroque modo enuntiationis evidenter est unus idemque. Ad rem nostram quod Spectat, in prima parte consecrationis tam in textu graeco quam in Vulgata utervis modus constructionis potest admitti, in secunda vero parte ut est apud Matthaeum et Marcum, in Vulgata pronomen concordat eum praedicato: hic est sangwis meus (1); et eodem modo in sacra liturgia: hic est enim calim sanguinis mei.

Coroll. 2. Inepte solent obiicere, propositiohem fore tautologicam , si pronomen hoc referatur ad corpus Christi; posse enim aiunt tum substitui ipsum nomen, atque adeo ad hane redigi propositionem: corpus meum est corpus meum. Propositiones tautologicae sane non sunt illae, in quibus idem designatur in subiecto quod significatur in praedicato; id enim necessarium est ad veritatem propositionis, sed tautologia in eo est, quod idem eodem modo significatur in subiecto et in praedicato. Pronomen hoc demonstrat corpus Christi quando propositio completur, non autem distinete corpus Christi s/gn?ficat; praedicatum vero distincte significat, illud demonstratum esse corpus Ohristi. Hoc completa propositione et corpus Christi est res eadem, sed aliter demonstrata per pronomen oc et aliter significata per verba corpus Christi. 

Córoll. 3. Quamvis pronómen Aoc non significet panem, atque adeo propositiones: « hoc est corpus meum »; « hie panis est corpus meum, » « panis est corpus meum, » sint diversae; nihilominus falsum est, sensum illum signi et figurae corporis Christi quem Saeramentarii supponunt, intelligi debuisse aut potuisse in institutione Eucharistiae , si Dominus usus esset his verbis: « hie panis est corpus meum ». Inter duas propositiones: « hoc est corpus meum » et « hie panis est corpus meum, » discrimen illud est, quod in priori, ut diximus, pronomen Aoc demonstrat panem usque ad enuntiationem praedicati corpus mewm, praedicato autem enuntiato iam demonstrat id, quod esse dicitur, scilieet corpus Christi; sed non s/g»ificat panem nec corpus Christi. Contra in propositione altera subiectum Je panis ante enuntiationem praedieati demonstraret panem ratione particulae hic et eum significaret ratione nominis país; sed enuntiato corpore Christi in praedicato, iam intelligeretur, demonstrationem non amplius referri ad panem proprie dictum sed ad corpus Christi, et, quia praedicatum ocorpus meum excluderet naturam panis proprie dicti, intelligeretur nomen p«n/s iam non significare panem proprie dictum sed corpus Christi cibum supernaturalem eo sensu, quo Christus Dominus ipse Ilo. VI carnem suam appellavit « hune panem », pariterque S. Paulus eodem loco, quo Éucharistiam declaravit esse corpus et sanguinem Christi, nominavit « hunc panem » et « panem quem frangimus » (cf. supra p. 50). Si Christus Dominus, quando in nuptiis Canae primum patravit miraculum, his verbis usus esset: haec aqua est vinum, nec fuisset nec sine praecedenti praeparatione ac declaratione intelligi potuisset sensus: haec aqua est signum vini, sed sensus facile intelligibilis fuisset: haec, quae hueusque erat aqua, iam desinit esse aqua, atque pro aqua desinente succedit et est vinum. Certe locutio illa non minus facile in hune sensum intelligeretur quam altera, qua Evangelista vinum, in quod aqua conversa erat, appellat « aquam vinum factam » Io. IT. 9. Simili igitur ratione propositio: « hie panis est corpus meum, » in illis adiunctis quibus Christus instituit Eucharistiam , haberet hunc sensum: hie qui hueusque erat panis, iam desinit esse panis, ut pro pane desinente succedat corpus meum, et iam hic altioris ordinis panis est corpus meum. Longe diversae rationis esset propositio tertia: « panis est corpus meum », si nomen panis sumeretur ad signifioandam speciem seu natüram panis non pro supposito hoe pane; neque enim natura panis generatim sumpta aut esse potest corpus Christi aut in corpus Christi mutari, adeoque in sensu ontologico identitatis propositio numquam posset esse vera. Quamvis igitur propositionis, qua Christus Dominus usus est « hoe est corpus meum », diversitas ab altera « hic panis est corpus meum » defendi debeat, cum illa prior sit clarior et magis propria, non tamen verum putamus, quod aliqui theologi concedere videntur, hane posteriorem propositionem non posse eundem , quem prior habet, sensum catholicum admittere.  

THESIS VII. De sensu invocationis Spiritus Sancti in liturgiis Orientalibus non ad efficiendam sed ad significandaw effectam praesentiam, corporis et sanguinis Christi. 

« Corpus et sanguis Christi ipsis verbis evangelicis quibus Salva- » tor in ultima coena Sacramentum instituit, realiter ae substantialiter » praesens fieri credi debet. Quae igitur in orientalibus et aliquot oc- » cidentalibus liturgiis post verba consecratoria oceurrunt Spiritus » Saneti invocationes super dona proposita, non pertinent ad corporis » Christi praesentiam vel efficiendam vel impetrandam, ut post Nicolaum » Cabasilam orientales schismatis fautores contendunt, sed ad effectae » iam realis praesentiae declarationem et ad fructus salutaris in corpore Christi morali, quod est Ecclesia, implorationem. » 

I. In historia evangelica, ut tres Evangelistae et S. Paulus institutionem SS. Sacramenti referunt, nihil omnino est, quod suspicari sinat, Christum Dominum realem corporis et sanguinis sui praesentiam sub speciebus panis et vini alio modo effecisse quam ipsis illis verbis a sacris seriptoribus relatis, quae hanc praesentiam significant. Imo ex ipso quatuor sacrorum scriptorum narrationis modo satis constat, voluisse eos institutionem saltem ea plenitudine referre, ut nihil eorum omitterent , quae Dominus ad realem praesentiam signifieandam et efficiendam dixit aut egit. Atqui praeter ipsa verba institutionis nihil omnino aliud referunt dictum aut factum a Christo Domino, quod pertineat ad illam significationem et effectionem. Sine dubio ergo ipsis illis verbis sicut significavit ita et effecit praesentiam corporis ac sanguinis sui sub sensibilibus panis et vini speciebus. 

Insuper ex traditione non solum non constat, aliis praeterea aut verbis aut actionibus ad Saeramenti essentiam pertinentibus Christum Dominum usum esse, sed confirmatur nullis aliis usum esse. Quoties enim apud Patres inde & S.lIustino occurrit mentio institutionis a Domino in ultima coena factae, simpliciter et constanter eadem verba et eandem actionem referunt, quae apud sanctos Evangelistas leguntur. Quod vero S. Basilius de Spiritu Sanoto c. 27 (cf. de Sacram. in Genere p. 269) provocat ad «invocationis verba» quae ex traditione non scripta accepimus; «non enim, inquit, iis contenti sumus, quorum Apostolus aut Evangelium mentionem facit, » id probat quidem, liturgiam in suis partibus praecipuis esse ex traditione apostoliea (ut distinguitur traditio mere apostolica a traditione divina verbi revelati, of. Tract. de ''radit.); sed non sibi vult S. Doctor, ea « verba invocationis» fuisse adhibita ab ipso Christo, aut instituta tamquam essentialia ad consecrationem. Eodem enim modo ibidem Basilius inducit alias caerimonias in administratione sacramentorum traditione non scripta acceptas, benedictionem aquae baptismatis, trinam immersionem, formulam renuntiandi Satanae etc.

Ratum igitur manet, quod dicimus; sive scilicet verba et actio Christi spectentur, ut narrantur in Seripturis, sive ut ad ea appellatur in traditione et praedicatione ecclesiastica, demonstratur hac in re plenitudo narrationis evangelicae. Atqui Christus Dominus illud ipsum, quod fecerat, ac proinde rem eandem per eadem verba Apostolos facere iussit usque ad secundum eius adventum Luc. XXII , 19; 1 Cor. XI. 26. Ergo iuxta Christi Domini institutionem eadem ipsa verba sunt, quibus usque ad consummationem saeculi Sacramentum conficitur. (Cf. Conc. Florent. instruct. pro Armen.; Trid. sess. XIII. cap. 1 et 3). 

Hane esse totius antiquitatis christianae ratam sententiam, sancti Patres non minus orientales quam occidentales certos nos reddunt. Consuli possunt inter Patres graecos lustinus in apolog. maiori n. 66; Irenaeus 1l. IV. c. 33. n. 2; l.V. c. 2. n. 83; Gregorius Nyssen. orat. catech. c. 37; Chrysostomus hom. II. in 2 Tim. n. 4 ( versus finem); de prodit. Iudae hom. I. n. 6. (Opp. T. IT) et alibi saepius; Damascenus de Fid. orthod. 1. IV. c. 18; inter Syros Iacobus Sarugensis, Isaac Magnus, Maruthas et alii in Antirrhetico duplici Petri Benedicti (in append. 'T. IT. Opp. Syr. Lat. S. Ephrem; exstat etiam in T. X. Thesauri Zachariae, opusc. III. et VIID; inter Latinos Ambrosius de myster. c. 9; auctor ll. de Sacramentis 1. IV.c.4.5; Augustinus serm. 227 (a1. 83 de diversis); Isidorus Hispal. serm. de corpore et sang. Domini n. 9. Opp. T. VII. p. 916 ed. Arevali (al. sub nomine Eusebii Emisseni seu Gallicani hom. 5. in pasch. Bibl. Max. Patrum T. VI. p. 636). 

Quemadmodum, inquit Iustinus, caro factus lesus Christus carnem et sanguinem accepit per verbum Dei, et quemadmodum earnes nostrae cibo nutriuntur, « ita alimoniam, quae per precem ipsius verba continentem facta est Eucharistia t^v Ov évyra Aoyov tcv map *eütov &uyorpia ense cpotny, incarnati illius Iesu carnem et sanguinem esse edocti sumus »; idque probat simplici relatione institutionis et verborum Christi in ultima eoena ex « commentariis Apostolorum, quae vocantur Evangelia. » Chrysostomi testimonia sunt disertissima, quibus innixi etiam graeci Episcopi in Concilio Florentino professi sunt, se idem ac latinos de forma consecrationis sentire. Ceterorum nomine Bessarion verba faciebat: « Quoniam ab omnibus sanetis Doctoribus Eocolesiae, praesertim ab illo beatissimo Ioanne Chrysostomo, qui nobis notissimus est, audimus verba Dominiea esse illa, quae mutant et transsubstantiant panem et vinum in corpus verum Christi et sanguinem , et quod illa. verba divina Salvatoris omnem virtutem transsubstantiationis habent, nos ipsum sanctissimum Doctorem et illius sententiam sequimur de necessitate » (Mansi T. XXXI. p. 1046). Sic e. g. de prodit. Iudae 1. c. ait Chrysostomus: « Figuram implens stat sacerdos verba proferens, virtus autem et gratia est Dei. Hoc est corpus meum, dicit; hoc verbum transmutat proposita (panem) vcvro to p"pa pevappuSpaGet ca mpoxepeyx ». In eundem sensum loquuntur Patres ceteri, quos citavimus. Cf. Arcud. in Concord. 1. III. c. 32; Harduin. dissert. in epistolam ad Caesarium; Petr. de Benedictis in Antirrhetico (Opp. 5. Ephr. Syr. Lat. T. II., append.); Asseman. Bibl. Or. T. II. p. 201); Natalem Alexandrum dissert. in saec. VIII (in Thesaur. Zachar. 'T. X. opusc. XIDI); Scipionem Maffei epp. tribus &d Bacchin. (append. ad histor. theologic.); Benedict. XIV de Saerific. Missae l. IT. c. 15. n. 16 sqq.; Card. Orsi, qui ceteris amplius de hae re disputavit in dissertatione de liturgica Spiritus Sancti invocatione. 

II. Sine ullo dubio errarunt recentiores aliqui catholici Le Brun, Renaudot, Touttée, qui liturgias orientales non alio sensu explieari posse censebant, quam ut non per sola verba evangelica sed simul per adnexam invocationem Spiritus Saneti consecratio fieri intelligatur, haneque sententiam ipsam putabant libere a viro catholico defendi posse, cum in Concilio Florentino de hae re licet inter Latinos et Graecos in controversiam vocata nihil definitum, sed Graecis concessum fuerit, ut de ea in decreto unionis nulla fieret mentio. Àt vero ex actis Concilii ommino certum est, Pontificem Eugenium IV et Patres latinos postulasse, ut ipsi decreto unionis insereretur professio, de qua agimus, nec sine ea unionem admittere voluisse. Cum vero Graeci se in re ipsa cum Latinis quidem idem sentire, attamen talem explieitam sententiae oppositae damnationem suae Eoclesiae iniuriosam fore dicerent, quod videri possent hucusque sacrificium et sacramentum Eucharistiae non rite administrasse , Pontifex consensit in omissionem explicitae declarationis in decreto unionis ea conditione, ut Graeci in Concilio ipso publice profiterentur suum consensum cum doctrina Ecclesiae Latinae. Hanc deinde professionem DBessarion non quinque solum aliis Episcopis graecis ei consentientibus, ut ait Renaudot (in comment. ad Liturg. Copt. S. Basilii), sed in Congregatione generali praesentibus ommnibus Episcopis tam graecis quam latinis « suo et aliorum Patrum Ecolesiam orientalem praesentantium nomine, publice, alta et intelligibili voce exposuit» (apud Mansi. o.) (1). 

Reliquum est, ut declaretur modus, quo formula liturgica invoeationis Spiritus Sancti cum veritate hucusque demonstrata conciliari possit. Difficultas in eo est, quod in omnibus fere liturgiis orientalibus et in quibusdam etiam occidentalibus (Gothicis et Mozarabieis in australi Gallia et in Hispania) post verba consecrationis a Christo Domino instituta sequitur invocatio Spiritus Sanoti in hune sensum: « emitte Spiritum Sanctum tuum super nos et super proposita haee dona, et fac panem quidem hune pretiosum corpus Christi tui, et quod est in calice, pretiosum sanguinem Christi tui, transmutans (petafalov in aoristo) Spiritu tuo Sancto, ut fiat accipientibus nobis in sobrietatem (vni) animae, remissionem peccatorum, communicationem Sancti Spiritus ». (Ex liturgia S. Chrysostomo adscripta). 

Si igitur ex una parte professio est totius antiquitatis, quam et recentiores orientales agnoverunt, per ipsa verba. à Christo instituta « hoc est corpus meum » etc. fieri id quod significant, praesentiam scilicet realem per conversionem panis in corpus Christi, ex parte vero altera post factam iam conversionem in liturgiis inde a remotissima antiquitate traditis rogatur Spiritus Sanctus, ut nobis fiat conversio panis in corpus Christi; sensus huius invocationis ab ipsis precum illarum auctoribus non potuit alius intelligi, quam ut declaretur distinctius id, quod. per verba institutionis iam factum est, et ut rogetur id , quod in se iam factum est, nobis fieri in salutem. Hic sensus facile intelligitur, dummodo advertatur ad connexionem precum illarum cum ipsis verbis ex Christi institutione eflficientibus. Haee connexio patet ex sequenti consideratione. "Tota ea pars sacrae liturgiae, quae a Latinis vocatur Actio, Canon, & Graecis cv«9op« , spectatur ut una actio sacrifica. Unde sicut in administratione aliorum sacramentorum, ita etin confectione sacramenti Eucharistiae et in oblatione sacrificii, caerimonias ab Ecclesia praeseriptas consistentes tum in verbis tum in rebus quibusdam et actionibus, spectare oportet non per se seorsum sed in connexione ac unitate cum eo, quod essentiale est ex Christi institutione. Proinde ritus ili omnes ac preces, quae fiunt i»fra Actionem seu &yxQopxy, referri debent ad ipsam consecrationem quae verbis à Christo institutis perficitur, velut radii ad suum centrum. Porro finis omnium caerimoniarum et verborum, quae ab Ecclesia (Apostolis eorumque successoribus ) instituta sunt in administratione sacramentorum et nominatim saerifieii eucharisticl, potissimum duplex est; proxime ut res ipsa essentialis quae agitur, distinctius declarata velut ob oculos ponatur atque convenienti maiestate et externo cultu condecoretur, consequenter deinde ut excitetur et foveatur congruentior dispositio ae devotio in animis fidelium ad cultum Deo exhibendum et maiorem fructum percipiendum. (Cf. Cone. Trid. sess. XXI. cap. 2; sess. XXII. cap. 5). 

Iam hisce positis invocationes illae liturgicae Spiritus Saneti, ut proposita dona sanctificet et transmutet in pretiosum corpus et sanguinem Christi, facile intelliguntur declarare id, quod verbis Christi consecratoriis efficitur. Etenim referri illa debent, ut praeclarissime explicat Bessarion, non ad tempus quo dicuntur, sed ad tempus pro quo dicuntur; dicuntur autem pro tempore quo revera fit transmutatio, quam illa invocatio Spiritus Saneti declarat, h. e. pro tempore quo a sacerdote enuntiantur ipsa verba Christi consecratoria « hoe est corpus meum », quibuscum invocatio in unitate spectari debet. Operatio nimirum Spiritus Saneti in verbis consecratoriis non est successiva et per partes sed tota simul, eius autem declaratio precibus ac verbis fieri nequit nisi successive; dum ergo primum fit transmutatio per verba consecratoria, et deinde rogatur Spiritus Sanctus ut eam efficiat, significatio huius orationis, quae ut pars declarans spectatur pertinens ad unam actionem sacrificam, debet referri ad ipsum illud tempus quo fit transmutatio; nec ad aliud invocatio destinata est quam ad hane. ipsam transmutationem distinctius declarandam et fideli populo exhibendam. Vide Bessarionem in opusc. de Eucharist. Bibl. Max. PP. T. XXVI. p. 796. Cf. Card. Du Perron de Euch. 1. IT. e. 2. p. 902 seqq. 

Illustrari haee possunt ex ritibus aliorum sacramentorum, ex modo quo Patres praesertim graeci et formulae ipsae praeseriptae in libris sacramentalibus exhibent benedictionem fontis baptismalis, olei sacri etc. ae si virtus Spiritus Sancti iam tum iis elementis illaberetur, quam tamen constat non nisi in usu et applicatione materiae operari; ex modo deinde quo S8. Ambrosius et auctor ll. de Sacrament. loquuntur de lotione pedum coniuncta cum baptismo (de Sacram. in Gen. p. 288) ; maxime vero in sacra Ordinatione ex ritu traditionis instrumentorum ef ultimae impositionis manuum Episcopi cum forma verborum: « accipe potestatem offerre sacrifieium Deo », « accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata » etc., si vera est eorum theologorum sententia, qui hanc traditionem instrumentorum et manuum impositionem eum verbis adnexis non ad essentiam sacramenti sed ad potestatis acceptae expressiorem signifieationem pertinere censent (Cf. de Sacram. in Gener. p. 45). Similia exempla proferri possunt ex officio funebri et ex Missa pro defunctis, in quibus plures occurrunt supplieationes, quae referri debent ad tempus praeteritum , quando defunctus adhue vivens se ad divinum iudicium praeparare poterat, et quae scopum habent supplieandi quidem Deum pro animae solutione a reatibus poenae adhue reliquis, simul autem viventibus exhibendi divina iudicia et poenas peccatis destinatas (1). Vide Card. Orsr le, cap. 5. 

Quatenus autem verba invocationis referuntur ui tempus, quo dieuntur post factam iam transsubstantiationem, sen— sus non est, ut tum adhue eadem fiat transsubstantiatio, sed ut panis transmutatus, i. e. corpus Christi in quod panis est transmutatus, fiat fidelibus in salutem, ad quem fructum a Spiritu Saneto postulandum explicita postulatio in ommibus liturgiis immediate connectitur cum illa invocatione, in qua mentio fit transmutationis donorum in corpus et sanguinem Christi. 

Ita graeci Episcopi ipsi invocationem Spiritus Sancti a se intelligi testati sunt in Concilio Florentino. « Quaesitum est a Latinis, quomodo prolatis Christi verbis (hoc est corpus meum)... et sacris donis per haee verba conseeratis (reÀewoSevtov), vos hane orationem additis dicentes: et fac panem hune pretiosum corpus Christi tui... transmutans Spiritu Sancto tuo? Etiam hoc dissolutum est ita: fateri nos, diximus, per haee verba (institutionis) consecrari: divinum panem et confici corpus Christi, sed postea quemadmodum et ipsi dicitis: Iube haec perferri per manus Saneti Angeli tui in sublime altare tuum, ita nos quoque oramus dicentes: ut descendat Spiritus Sanctus super nos et efficiat in nobis panem hune pretiosum corpus Christi tui, et quod in calice isto est pretiosum sanguinem Christi tui; transmutetque ipsa Spiritu Sancto suo, ut fiant communicantibus in purgationem animae » etc. (Mansi T. XXXI. p. 1006). Eodem fere modo invocationem explicat loannes Maro seu quisquis est auctor Syrus, qui scripsit expositionem liturgiae S. Iacobi editam ab Assemano in Codice liturgico Ecclesiae Universae T. IV. P. II. « Spiritus Sanetus non invoeatur, inquit ille Syrus, ut illabens efficiat seu commutet panem in corpus, et vinum in sanguinem Salvatoris nostri; sed ut illa corpus et sanguinem esse ipsius Domini Nostri ostendat, et faciat ut sint percipientibus ea in remissionem peccatorum et in vitam aeternam » eto. 1. c. p. 362. Explieationem eandem probat diu post Concilium Florentinum inter schismatieos Georgius Coresius: « Sane condemnatur, inquit, novitas sententiarum , quas induxit in Ecclesiam Nicolaus Cabasilas consecrationem sacrorum donorum precibus tribuens, quod neque S8. Patrum aliquis umquam dixit, neque ullus canon disposuit, neque consonum est fidei Ecclesiae, quae per preces implorat adventum Spiritus Sancti non simpliciter ut faciat panem corpus, et quod est in calice, sanguinem; sed ut fiat nobis ad fructum » (apud Maffei in append. ad histor. theolog. ed. Tridenti 1742. ep. 2. ad Bacchin. n. 26. p. 31). 

         

THESIS VIII. Demonstratio realis praesentiae eo traditione et constanti consensione nominis Christiani; prout eahibetur testimoniis disertis.

« Claritati verborum Christi testamentalium semper et ubique apud » omnes heredes novi Testamenti inde ab apostolicis temporibus fides » respondit in veram ac realem praesentiam corporis et sanguinis Do- » mini. Cuius universalis fidei testimonium licet iam contineatur in com- » muni omnium fidelium professione, in Eucharistia veraciter esse et » coli et suscipi ?pswm eerwum corpus Domini, speciatim tamen eadem » fides demonstratur ex iis documentis, in quibus Patres et Ecclesiae » integrae hoe mysterium data opera dogmatice declararunt. » 

 

Constat ex testimoniis Patrum omnium aetatum ubivis obviis et ex omnibus liturgiis orientalibus et occidentalibus haee professio tum Pastorum tum totius populi christiani, « id quod exhibetur, quod manducatur et bibitur in Eucharistia, esse corpus et sanguinem Domini. » Quae quidem professio nullà declaratione sensus improprii umquam emollita sed constanter inculcata tamquam communis et publica fides omnium Christianorum etiam per se sola sufficeret perpensis omnibus adiunctis, ut intelligeremus hane nec umquam fuisse nec esse potuisse nisi professionem simplicis fidei in realem praesentiam corporis et sanguinis Christi secundum obvium et clarum sensum verborum Christi Institutoris. « Habet magnam vocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: Amen. Haec est clara vox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum » S. August. contr. Faust. l. XII. c. 10. « In toto orbe pretiwm nostrum accipitur, Amen respondetur » Id. in Ps. CXXV. n. 9. « Nec ab infantium linguis veritas corporis et sanguinis Christi inter Communionis sacramenta tacetur » S. Leo Magnus ep. 59.0.2; Serm. 91.6. 89. « Adorate scabellum pedum eius... Converto me ad Christum et invenio, quomodo sine impietate adoretur terra, sine impietate adoretur scabellum pedum eius. Suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit. Et quia in ipsa carne hic ambulavit et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit, nemo autem illam carnem manducat, nisi prius adoraverit, inventum est, quemadmodum adoretur tale scabellum pedum Domini, et non solum non peccemus adorando sed peccemus non adorando » S. August. in Ps. XCVIII. n. 9, Cf. S. Ambros. de Spiritu Sancto 1. TIT. c. 11. n. 79; Cyrill. Hieros. catech. mystag. V.n.21.22. Secundum liturgias omnes vetustas post audita verba consecrationis, hoc est corpus meum, populus universus fidem suam profitebatur, vere esse corpus Christi, Amen respondendo; quae eadem professio fiebat ab omnibus communicantibus, qui verbis sacerdotis « Corpus Christi » respondebant Amen. « Ante consecrationem aliud dieitur, post consecrationem sanguis nuneupatur, et tu dicis Amen, hoc est, verum est. Quod os loquitur, mens interna fateatur, quod sermo sonat, affectus sentiat. » S. Ambros. de myster. c. 9. n. 54; de Sacram. l. IV. c. 5. Vide Card. Bona De rebus liturg. 1. II. c. 13, §. 1; c. 17, §. 3.  

Nihilominus quoniam disertissimas ex omnibus aetatibus et diversis Ecclesiis adhue reliquas habemus SS. Patrum explieationes, has ipsas considerabimus, quantum satis est ad sensum et consensum totius antiquitatis christianae evidenter demonstrandum. Non igitur omnium Patrum testimonia accumulandi animus est, sed aliquot ex diversis Ecclesiis testes adferemus, qui directe respiciunt SS. Eucharistiam, qwid sit i» se, eiusque propriam rationem explieant; nam de aliis loeis, ubi spectant effectum ac finem vel formaliter illud solum , quod est in sacramento visibile, inferius agemus.

Testes quos citamus , non solum docent, in Eucharistia esse ipswm corpus et sanguinem, verum et proprium corpus et sanguinem, veraciter corpus et sanguinem lesu Christi; sed hane doctrinam etiam multipliciter illustrant tum affirmando ita, ut describant consectaria et attributa propria realis praesentiae, tum »egando ita, ut excludant ea omnia, quae ex rationibus naturalibus et testimonio sensuum fidei realis praesentiae possent officere, tum comparando visibile cum invisibil in SS. Sacramento ita, ut modum ipsum doceant, quo corpus et sanguis Christi fiat praesens. Ne vero testimoniis nimium velut in partes dissectis intelligentia veri sensus impeditior reddatur, primum deseribemus singulorum Patrum doctrinam, quantum copus postulat, tum argumenta deducta in compendium redigemus. 

I. Patres graeci. S. Iustinus Martyr, a quo habemus primam post Apostolos christianae liturgiae distinetiorem descriptionem, Eucharistiam, quid sit, ita declarat: nefas esse, ait, elus participes fieri nisi solos veros Christianos; « neque enim ut communem panem neque ut communem potum ista sumimus ; sed quemadmodum per verbum Dei caro factus lesus Christus Salvator noster et carnem et sanguinem habuit pro nostra salute, ita etiam illam alimoniam, ex qua sanguis et carnes nostrae per conversionem aluntur, edoct sumas esse incarnati illius Iesu et carnem et sanguinem, postquam ea (alimonia) per precem verba eius continentem facta est Eucharistia (1). Nam Apostoli in commentariis ab ipsis scriptis, quae vocantur Evangelia, ita sibi mandasse Iesum, tradiderunt: eum scilicet accepto pane, cum gratias egisset, dixisse: hoc facite in meam commemorationem, hoc est corpus meum... hie est sanguis meus » Apolog. I. n. 65. 66. Hoc loco Iustinus imprimis appellat ad realitatem carnis assumptae a Verbo tamquam suppositum necessarium ad intelligendam realitatem corporis et sanguinis in Eucharistia, sicut ante ipsum ab Ignatio et paulo post ipsum ab Irenaeo et ab aliis deinceps factum est. Deinde fidem Christianorum in corpus et sanguinem Christi in Eucharistia declarat ex verbis institutionis. Tandem mutationis panis et vini in carnem et sanguinem Christi aliquam similitudinem exhibet in mutatione panis et vini in carnem et sanguinem hominis, quando his alimentis nutrimur. Eandem comparationem expolitiorem habemus apud Macarium Magnetem, S. Gregorium Nyssen. et Damascenum. 

S. Irenaeus scopum principem habet confutare Gnostieorum doctrinam asserentium inter cetera, hune mundum materialem, « ea quae secundum nos creata sunt, » non esse creaturam Patris quem Christus manifestavit, sed demiurgi seu « fabricatoris » alterius; hunc demiurgum non vero Patrem esse auctorem sicut rerum omnium materialium ita et veteris Testamenti; alium esse lesum hominem, et alium Christum aec Verbum qui descenderit in Iesum, adeoque lesum non esse Filium Patris, nec Christum esse Filium et Verbum Dei fabricatoris mundi; praeterea cum materialia omnia sint mala, nullam esse resurrectionem corporum. Ad huius doctrinae confutationem praeter argumenta reliqua spectat lrenaei comparatio inter sacrifiela veteris Testamenti quae iam sunt abolita, et inter sacrifidium novi Testamenti. Saerifieium Eucharistiae, nec ex creaturis panis et vini confiei posset, si haec creata non essent a Deo auctore novi 'lestamenti, cui offertur sacrifiüum ; mec posset esse corpus etf sanguis Domini, si ipse Dominus non esset Filius et Verbum creatoris; nec conciliari potest quod corpore et sanguine Domini nutrimur ad immortalitatem , si nulla est corporum resurrectio. 

Saerificia veteris Testamenti Deum. non propter se ipsa quaesivisse, ait, sed « quaesivisse fidem et obedientiam et iustitiam. » Illis successit sacrifioeium purum corporis et sanguinis Domini, ad quod tamquam materiam convertendam Dominus assumpsit ereaturas panis et vinl: « suis discipulis dans consilium primitias Deo offerre ex suis creaturis, non quasi indigens sed ut ipsi nec infructuosi nec ingrati sint, ewm qui em creatura panis est, accepit et gratias egit, dicens: Hoc est meum corpus. Et calicem similiter, qui est em ea creatura qwae secundwm mos est, swwm. sangwinem, confessus est. Eit novi Testamenti novam docuit oblationem , quam Icclesia ab Apostolis accipiens in universo mundo offert Deo, ei qui alimenta nobis praestat , primitias suorum munerum in novo "Testamento, de quo in duodecim ( minoribus) Prophetis Malachias sie praesignificavit » ete. (sequitur Mal. I. 10. 11). Postquam deinde egit de dispositionibus internis , quae requiruntur ex parte offerentium , prosequitur: « Hane oblationem sola Eoclesia puram offert fabricatori, offerens ei cum gratiarum actione ex creatura eius. ludaei autem mon offerunt.... non enim receperunt Verbwm, quod offertur. » (1) Tum demonstrat , haereticorum doctrinam qui negant Deum Patrem Iesu Christi esse fabricatorem omnium creaturarum , repugnare rationi Eucharistiae, cuius materia est panis et vinum. Con. cludit ostendendo repugnantiam eorum sententiae circa Christum et circa resurrectionem cum veritate corporis et sanguinis in Eucharistia. « Quomodo constabit eis eum panem, in quo gratiae actae sunt (cf. Iustinum), corpus esse Domini sui, et calicem sanguinis eius, si non ipsum fabricatoris mundi Filium dicant id est Verbum eius, per quod... terra dat primum quidem foenum (herbam), post deinde spicam deinde plenum triticum in spica? Quomodo autem rursus dicunt, carnem in corruptionem devenire et non percipere vitam, quae corpore Domini et sanguine alitur? Ergo aut sententiam mutent aut abstineant offerendo, quae praedicta sunt. (1) Nostra autem consonans est sententia Eucharistiae et Eucharistia rursus confirmat sententiam nostram. Offerimus enim ei quae sunt eius, instanter communionem et unionem praedicantes (cf. 1 Cor. X. 16) et confitentes suscitationem carnis et spiritus. Quemadmodum enim qui est a terra panis percipiens invocationem Dei (ty &xxA1Gw tcv 0ccv) iam non communis panis est sed Eucharistia, ex duabus rebus constans terrena et coelesti (corpore et sanguine Christi et accidentibus panis ac vini, de qua lrenaei locutione alibi sermo recurret); sic et corpora nostra percipientia Euchari- $tiam, iam non sunt corruptibilia, spem resurrectionis habentia » Irenaeus 1l. IV. c. 17. 18. Confer quae scribit idem Irenaeus de praestigiis Marci haeretici consecrantis calicem l. I, c. 13, n. 2.

Macarius Magnes ab alis III ab alis IV saeculo vixisse creditur; eius scripta ex quibus edita solum habemus fragmenta, adhibita fuerunt in controversiis iconoclasticis. Quatuor sunt praecipua capita, quae de Eucharistia docet: non esse figuram corporis et sanguinis sed vere corpus et sanguinem Christi; cum panis et caro sint ambo materialis naturae, inde posse intelligi quomodo panis mutetur in carnem Christi; virtutem Eucharistiae vivificam inde esse, quia caro Christiest caro Verbi; carnem manducatam et sanguinem haustum manere incorruptibilem et integrum. « Dixit (Christus): hoe est corpus meum ; »on entm figura corporis est neque figura sanguinis, ut quidam stupida mente nugati sunt, sed. secundum veritatem sanguis et corpus Christi. » (1) Porro inducit Christum loquentem: « Ex terra vobis panis ad alendum existit, terra vero creatura mea est, ex terra similiter existit corpus et haec mea massa (caro). 7a unione igitur qua unitus sum, sanctus cum terreno (Verbum cwm carne), do panem et vinwm iubens esse corpus meum et sanguinem ». « Panis communis ex terrae cultura elaboratus et caro quaedam ter-. rae est, tamen vitam aeternam praebere non promittit. Panis vero in beata Christi terra virtute divinitatis unita confectus, 8olo gustu immortalitatem homini affert. Mysticus enim panis cum benedictionem Patris habeat inseparabilem, illam dico quae $n corpore et sangwine eius facta est, unit comedentem corpus Christi, eumque membrum Christi efficit... Corpus quod ille panis mysticus est, et sanguis qui illud vinum, immortalitatem intemeratae divinitatis participanti tribuunt propria virtute (zvreS:v). Neque caro Salvatoris manducata, corrumpitur nec sanguis potatus consumitur, Qui manducat, ad augmentum divinarum virtutum elevatur; quod vero mandueatur, est inconsumptibile («o 9e cpoyepevoy ez càxmzvtzov) (2), siquidem cum inconsumptibili natura (i. e. eum divinitate) ratione quadam cognatum est (ratione unionis hypostaticae) et ab ea inseperabile » Galland. Bibl. T. III« p. 5441. 

S. Gregorius Nyssenus doctrinam de Eucharistia exponit in oratione catechetica c. 37. Tria autem potissimum declarat: «) necesse esse intra nostrum corpus corruptum suSeipere corpus immortale Dei Verbi, ut reddamur immortalitatis participes; 5) difficultatem, quomodo idem corpus in se manens integrum, possit esse in multis fidelibus, dissolvit ex eo , quod panis et vinum transmutetur in corpus et sanguinem Christi; c) hanc transmutationem aliquatenus intelligibilem reddit ex comparatione cum transmutatione cibi ac potus in corpus humanum; licet haec fiat modo longe diverso nimirum per digestionem, cum eontra panis et vinum in corpus et sanguinem Dei Verbi uno momento transmutetur per verbum consecratorium. 

Imprimis sieut in matura nostra composita ex anima et corpore gustando cibum vetitum contraximus perniciem , inquit, ita necesse esse, ut etiam cibo aliquo ac medicamento pernieclem avertamus. « Quid hoc ergo est? Nhil aliud. quam illud. corpus, quod morte potentius ostensum fuit et vitae nostrae fuit initium... /[mmortale corpus cum fuerit intra ewm qui sumpsit, totum quoque transmutat in suam naturam (immortalem). Sed non potest fieri, ut quidpiam aliter sit intra corpus (nostrum), mis? per esum et potum visceribus nostris misceatur... Cum autem ostensum sit... nostrum corpus non posse fieri immortale, nisi per communionem cum immortali (corpore) fiat particeps incorruptionis, oportet considerare, quomodo fieri potuerit, ut unum illud corpus, quod tam, multis fideliwm millibus in universo orbe terrarum. semper. distribuitur , totum distinctim sit in unoquoque, et ipsum im se totum maneat » (1). Dogma itaque Gregorius supponit notum omnibus et extra controversiam, quod unum numero corpus Christi to &v exeo to copa simul est totum in multis fidelibus, quando illud in Eucharistia suscipiunt, et manet totum in se integrum. Ad hoc aliquatenus explicandum considerat deinceps, corpus humanum nutriri alimentis, nominatim pane et vino, adeoque panem ac vinum esse 2» potentia corpus et sanguinem humanum l. e. posse converti in corpus et sanguinem humanum. « Qui ergo illa (panem et vinum) videt, videt substantiam corporis nostri i» potentia ; nam cum illa in me fuerint, per vim eonvertendi transmutatur nutrimentum in substantiam corporis. » lam, inquit, hoc totum etiam accidit quoad corpus Dei Verbi, quamdiu mortalis nobiscum versabatur. «Quomodo ergo in nobis, ut saepe iam dietum est, panem videns videt aliquo modo corpus humanum, quia cum ille in hoc fuerit, fit hoo; ita illie. quoque corpus Deo unitum (hypostatice), alimentum panis suscipiens, quadam ratione erat idem cum pane, alimento transeunte, ut dictum est, in naturam corporis. » Hine tandem concludit: « Kecte ergo fide credo, etiam munc panem, dum verbo Dei sanctificatur, transmutari in corpus Dei Verbi. (1) Nam panis erat im potentia etiam illud corpus , sanctifioabatur autem inhabitatione Verbi habitantis in carne (1i. e. quando Christus Dominus mandueabat, panis transibat in substantiam carnis hypostatice unitae Verbo). Igitur unde in illo corpore transmutatus panis transibat in divinam virtutem (per unionem hypostaticam) , ex eodem etiam nune fit simile. Ibi enim gratia Verbi (gratia unionis) sanctum faciebat corpus cul ex pane erat substantia , et ipsum quodammodo panis erat; et hic similiter panis, ut loquitur Apostolus, sanctifieatur verbo Dei et oratione, nom per esum et potum transiens im corpus Verbi , sed wno momento in corpus Verbi transmutatus , sicut ab ipso Verbo pronuntiatum est: hoc est. corpus meum. » (2) Idem deinde docet de transmutatione vini in sanguinem Christi, et concludit: « dispensatione gratiae se épswm per carnem inserit omnibus fidelibus, commüztus corporibus fidelium, quibus ex pane et vino substantia est, ut£ unione cum immortali (corpore) etiam homo particeps fiat incorruptionis. Haee autem dat, virtute benedictionis in. illud (immortale corpus Christi) transelementans eorum, quae apparent, naturam » (1). Nyssen. Opp. T. II. p. 534-537. Cf. de Resurrect. or. I. ibid. p. 821. 822. 

Per se patet, S. Patrem hae comparatione conversionis cibi in substantiam eorporis cum transsubstantiatione solum veritatem conversionis in corpus Christi, non autem identitatem modi docere voluisse, acsi materia quae fuerat in natura panis, adhue maneret dum convertitur in corpus Christi, Sicut accidit in conversione naturali per digestionem. Evidens id est tum ex aliis tum ex eo, quod Gregorius diserte docet, panem converti im éllud unwm mumero corpus Ohristi, quod sane non amplius nutritur pane , et insuper fatetur, Christi corpus quod in se manet integrum, contineri totum idem numero sub singulis etiam minimis particulis consecratis. 

S. Caesarius frater Gregorii Nazianzeni, seu quisquis est auctor vetustus dialogorum in T. VI. Bibl. Gallandi, propositum habet demonstrare, verbis Dei veritatis infallibilis simplicem semper adhibendam esse fidem; etiamsi enim verba aliquando non conveniant rei secundum unum statum consideratae , semper tamen conveniunt ei secundum statum alium. Exemplum huius simplicis fidei Christianorum inducit inter cetera ex Eucharistia. Duo autem dicit ae supponit velut notissima Christianis: 1^" etiamsi id quod in altari ponitur, sensibus nostris videatur plane diversum a corpore et sanguine Domini, fide tamen credimus, esse proprie corpus et sanguinem lesu Christi; hine etiam 2^ oredimus, corpus Christi manens in se integrum, omnibus fidelibus absque sectione aut diminutione distribui. « Videmus sanctum illum panem hodie in ara incruenta tempore divini et mysticrofficil, in impolluta propositum mensa, non tamen similem imagini salutiferl corporis Dei et Verbi, neque item immisto (syzexpapevo) ipsius sanguini (videmus similem) una cum pane propositum calicem vini, non membrorum artieulatae distinetioni, non carneae et sanguineae qualitati, non invisibili et invisibiliter unitae, formae experti divinitati... Illud vero (quantum sensibus apparet) rotundum est, non artieulatum , inanimatum , exsangue , immobile , neutri simile, non ei qui visibilis est, et divinitate invisibilis. Credimus nihilominus divino sermoni,et quidem non simile aut aequale sed proprie et vere ipsum esse divinum corpus, quod Zn divina mensa sacrificatur , et populo prorsus sine su? divisione distribuitur et sine sui deficientia (a singulis) participatur. (1) Neque enim sol deficit lucem ministrando indigentibus, nec mare per salinas participatum minuitur vastitate , nec ignis obscuratur aut minuitur millenas accendens faces... nec aér item imminuitur respiratione omnium animantium. » Galland. Bibl. T. VI. p. 127. 

S. Epiphanius locum habet huic descripto Caesarii simillimum: « Videmus Salvatorem ipsum panem in manus accepisse, ut in Evangelio legitur, quod a coena surgens haec accepit et gratias agens dixit: hoc est meum hoc. (2) At videmus aequale illud non esse nec simile, non susceptae carnis imaginl, non invisibil divinitati, non membrorum lineamentis; istud enim rotundum est et quod ad vim adtinet, sensus expers, et tamen ex gratia pronuntiare voluit: hoc est meum hoo; ef nemo mon credit sermoni, nam qui verum. esse non credit ita ut. dixit, excidit a gratia et salute. » Epiphan. in ancorat. n. 57. T. II. p. 60. 

    S. Cyrillus Hierosolymitanus institutionem neophytorum habet de Eucharistia catech. XXII (mystagogica IV), et de sacra liturgia catech. XXIII. (mystag. V). Capita praecipua quae docet neophiytos, sunt haec: 1? Verba Salvatoris: hoc est corpus meum, hie est sanguis meus, sola sufficiunt ad instructionem fidel; ea enim simpliciter et sensu suo obvio intelligenda sunt. « Cum igitur ipse revelaverit et dixerit de pane illo: hoc meum est corpus, qwis audebit adhuc ambigere? et cum ipse asseveraverit et dixerit: hio meus est sanguis, quis wmquam dubitaverit, aiens, non esse eius sanguinem? » Cat. IV. n. 1. Itaque 2." non est amplius panis et vinum, non est putandum esse id, quod sensibus videtur esse, sed fide credendum est sub imagine panis et vini esse id, quod Christus dixit, scilicet corpus eius et sanguinem. « Ne igitur velut nudo pani et vino adtendas; corpus enim et sanguis Christi est secundum Domini asseverationem. Nam; etiamsi tibi illud sensus ewmhibeat, attamen fides te certum, reddat. Ne iudices rem ew gustu, sed ex fide indubitanter certus esto , te corpore et sanguine Christi dignatum fuisse » n. 6. In conclusione totius Catecheseos repetit: « Haec edoctus et plena imbutus fide, quod qw videtur panis, panis mom est, etiamsi qustu ita sentiatur, sed, corpus Christi, et quod. videtur vinum, vinum non est, etiamsi qustus hoc velit, sed sanguis Christus... confirma cor tuum » etc. n. 9. (1) Iterum: « Ne palato corporeo permittatis iudicium, nequaquam ! sed fidei omnis dubitationis experti. Qui enim gustant, »on panem et vinum gustare iubentur, sed. antitypwm corpus et sanguinem (2) Christi » (corpus et sanguinem Christi significatum per typum seu signum apparentis panis et vini) Cat. V. n. 30. Insuper 3^ docet Cyrillus , virtute Spiritus Sancti panem et vinum transmutari in corpus et sanguinem Christi. In liturgia postquam nos ipsos per spirituales laudes sanctificavimus, « Deum benignum exoramus, inquit, ut emittat Sanctum Spiritum super proposita (dona), ut faciat panem quidem corpus Christi, vinum vero sanguinem Christi (3). Omnino enim quodeumque adtigerit Spiritus Sanctus, id sanctificatum et transmutatum est (rcvto Wywuxoton xxt picoeAnton) Cat. V. n. 7. Denique 4? confirmat fidem in transsubstantiationem appellando ad conversionem aquae in vinum; adeoque ipsum Christi corpus et sanguinem sub speciebus panis et vini in corpore nostro nos suscipere, eique manducatione nos intime uniri credendum esse. « Aquam olim in vinum, quod sanguini affine est, in Cana Galilaeae transmutavit , et non erit. dignus cui credamus , quwm vinum in sanguinem transmutavit? Ad nuptias corporales vocatus , stupendum hoe miraculum patravit , et non eum multo magis filiis thalami nuptialis ( Ecclesiae) corpus swwm et sanguinem fruendum donasse confitebimur ? Quare cum plena fidei persuasione sumamus wt corpus et sanguinem Christi. In figura (rvxo) enim panis datur tibi corpus et in figura vini datur tibi sanguis, ut sumpto corpore et sanguine Christi, ei concorporeus et consanguineus efficiaris (cucsepkog xot cuvetpoc avvov). Sie enim Christiferi efficimur, corpore eius et sanguine im nostra membra distributo, sic iuxta B. Petrum divinae reddimur consortes naturae » Cap. IV. n..2. 3.

S. Ioannes Chrisostomus multis in locis rationem propriam Eucharistiae describit , idque non demonstrantis in modum, sed velut agens de re omnibus comperta. « Discere oportet miraculum mysteriorum, quid sint, quare data sint, et quae rel utilitas. Unum corpus efficimur, membra ex carne elus et ex ossibus elus. Initiati adtendant his quae dicuntur. Ut ergo non solum per dilectionem sed etiam secundum rem ipsam (xav awto to moxyux) cwm lla carne commisceamur; hoc enim fit per cibum, quem ipse donavit: volens nobis ostendere amorem quo fertur erga nos , propterea se mobis commiscuit et nobis corpus suum (per manducationem) inseruit , ut. unum quid simus sieut corpus iunctum capiti... Amorem suum erga nos ostendens, non solum videndum se exhibuit nobis desiderantibus sed et tangendum et comedendwm, et ut eius carnem. dentibus teramus, et ei intime wuniamur , et. desiderium omne ecpleamus. Ut leones ergo ignem spirantes a mensa illa recedamus diabolo terribiles.... Parentes saepe liberos suos aliis tradunt nutriendos; ego vero non ita, inquit, sed. carnibus meis nutrio, me ipsum vobis appono.... Communicavi càrni et sanguini propter vos, rursum vobis eandem carnem et sanguinem trado, per quae congener vobis factus sum » etc. in lo. hom. 45. al. 46. n. 3. cf. hom. sequentem 46 al. 47. Alibi loquens de ipsa institutione: « solvit (Christus), inquit, principalem eorum festivitatem (pascha veteris Testamenti), ad aliam eos transferens mensam valde tremendam (gor«o?eotacoy) aitque: accipite, comedite, hoc est corpus meum, quod pro vobis frangitur. Zt quomodo non turbati sunt hoc audientes? Quia multa et magna de hoc etiam antea ipsis dixerat (of. lo. VI). Ideo illud non amplius declarat, iam enim satis audiverant. Et ipsemet ex eo bibit; ne enim haec audientes dicerent: quid ergo , sanguinem mne bibemus et carnem mandueabimus? et ne turbarentur, nam etiam quando de hae re verba fecit, de ipsis verbis multi offensi sunt; ne itaque tune turbarentur, primus ipse hoc fecit, inducens ipsos ad communionem mysteriorum sine turbatione suscipiendam. Ideo ergo suum et ipse sanguinem bibit... Deo igitur ubique credamus, nec contradicamus, etiamsi quod dicit, rationibus et sensibus nostris contrarium videatur , sed praevaleat eius verbum nostris rationibus et sensibus. Sic etiam 4n mysteriis (I!ucharistia) faciamus , non solum quae sub sensus cadunt respicientes , sed. verba eus tenentes. Verbum quippe eius infallibile est, sensus vero moster facile decipitur, verbum eius mwmquam excidit, sensus noster in multis fallitur. Cum ergo sermo (divinus) dicat : hoe est corpus meum, obtemperemus et credamus et spiritualibus oculis ipsum respieiamus. Nihil enim sensibus pereipiendum Christus nobis tradidit, sed in rebus quidem sensibilibus, omnia vero intelligibilia ( tevt« 0e venta mente ae fide intelligenda).... Quam multi nune dicunt: vellem eius formam videre, lineamenta, vestes, calceamenta ! .Zcce ipsum vides , ipsum -tangis , ipsum comedis. Tu vestimenta eius videre desideras, ipse vero se ipsum tibi dat non modo gidendwm sed et tangendum et. comedendum et intus sumendum.... Neque satis habuit hominem fieri, alapis caedi et occidi, sed se ipsum nobis commiscet, idque non fide tantum, sed, etiam in re ipsa nos corpus swwm facit. Qua ergo puritate non oporteat eum esse, qui hoe fruitur saerificio, quibus radiis solaribus non puriorem manum , quae hane carnem secat, os repletum igne spirituali, linguam tinctam tremendo sanguine (tay jÀoc3c«w vn» qowiscopevny capaci Gpix99:01210) ?... Quod angeli tremunt videntes nec sine metu respicere audent propter fulgorem inde manantem, hoc nos alimur, huie commiscemur, et facti sumus Christi unum corpus, unà caro... Quis pastor propriis suis membris nutrit oves? et quid dico pastor? matres saepe sunt, quae post partus dolores tradunt infantes aliis nutricibus. Ipse autem hoc non est passus, sed épse nos mutrit proprio sangine et per omnia nos sibi ipsi coniungit » etc. Hom. 82. . al. 83. in Matth. n. 1. 4. 5.  

Speciatim docet, corpus quod manibus tenemus, quod mandueamus in Eucharistia, esse illud ipsum, quod crucifixum est et nune in coelis sedet ad dexteram Patris. « Quotquot corpus partieipamus, quotquot hune sanguinem degustamus , cogitate , quod participatione sumimus illum qui nihil differt , nihil distat ab eo (de quo antea dixit passum et crucifium esse), quoniam illum qui in supernis sedet, qui ab angelis adoratur, qui sedet penes incorrwuptam virtutem, hunc manducamus» Hom. 9. in Ephes. n. 3. et de Sacerdot. 1. IIT. n. 4. (T. I. p. 382). Pariter est unum numero corpus in multis locis et idem semper, quod dum quotidie saerificatur et mandueatur, numquam consumitur. Explieans S. Doctor illud Heb. IX. 25: «Christus semel oblatus est», ita loquitur: « Quid igitur, an non nos quotidie offerimus ? offerimus quidem sed memoriam facientes mortis illius, et unum est sacrificium non multa. Zwndem entm semper of ferimus, non nune unam ovem, cras aliam, sed. semper eandem ; adeoque unum est sacrificium, Etenim hace ratione, quando multis in locis offertur, numquid multi sunt Christi? Nullatenus profecto, sed wnus ubique Christus, et totus hic et totus illic, unum corpus. Sicut ergo multis in locis oblatus unum est corpus, et non multa corpora, ita et unum sacrificium. Pontifex noster ille est, qui tune obtulit hostiam nos emundantem; éllam munc quoque offerimus, quae tunc fuit oblata, et consum? mon potest ». Hom. 17. in Heb. n. 9. Postremo docet, sacrificium fieri transmutatione panis et vini in corpus et sanguinem Domini per verba Christi et positione Christi in statu victimae in altari: « Tempus demum est ad tremendam hanc mensam accedendi.... Adest Christus is qui hane mensam instituit , ut ipsemet nune eam paret. Non enim homo est, qui facit w£ proposita fiant corpus et sanguis Christi, sed ipse Christus qui pro nobis crucifixus est. Demandatum ministerium implens stat sacerdos verba illa proferens, virtus autem et gratia est Dei. Hoc-.est corpus meum , ait. Hoc verbum transmutat ( ueceppaSspatet) proposita. Et sicut vox illa, quae dicit: crescite et multiplieamini et replete terram , semel quidem dicta est, sed per omne tempus fit in re ipsa, humanae naturae tribuens vim generandi; ita et haec vox semel dicta, ab illo tempore usque ad hodiernum diem et usque ad adventum eius (secundum) per singulas mensas 4n cclesWis operatur victimam consummatam » (tr) Sucw) vmnptugueyny) épyotevon) De prodit. Iudae Hom. I. n. 6. ( T. IT. p. 584). « Cum igitur eum,qui cruci affüeus est, etiam mos sub hame vesperam visuri simus ut agnum mactatwm et immolatuwm, moneo, ut cum tremore accedamus... An nescitis, quomodo angeli adstiterint sepulchro corpus non amplius habenti, sepulchro vacuo?... nos qui non ad sepulchrum vacuum adstituri sumus sed ad ipsam mensam, im qua Agnus positus est , cum tumultu aecedemus?... Quando sacerdos stat ante mensam manus ad coelum extendens et invocans Spiritum Sanctum ut adveniat et proposita dona contingat: magna quies, magnum silentium; quando Spiritus tribuit gratiam , quando descendit , quando dona proposita contingit , quando vides ovem mactatam et consummatam (1): tunc tumultum excitas? » Hom. de coemeter. n. 3. (T. IT. p. 401). Cf. De Sacerdotio l. III. n. 4.

His iuvat addere testimonium insigne ex hom. IX. de Poenitent. inter Opp. S. Chrysostomi T. II. p. 350. (1) « Num 8i sordes in tuis manibus haberes, inquit, auderes contingere fimbriam regis terreni? Non certe auderes. Nec respicias, quasi pamis esset, nec censeas vinum, esse. Non enim ut alu cibi in secessum vadit (2). Absit, noli id cogitare. Sed sicut cera igni admota (uf in cereis) nihil suae substantiae reliquum faeit, nihil ex ea remanet; ?fa et hic crede musterid consummari corporis substantió. Propter quod et accedentes ne censeatis, divinum eorpus vos ab homine accipere (9), sed putate ab ipsis Seraphim ignita forcipe, quam Isaias vidit (Is. VI), vos acezpere corpus divinum ; et quas: labiis divino impolluto lateri admotis sic suscipiamus salutarem sanguinem. » 

Ubi ait, mysteria consummari corporis substantia, id intelligi debere non de substantia corporis fidelium, ut plures interpretati sunt, sed de substantia corporis Christi, demonstrat contextus. Nam mysteria consummans corpus comparatur igni ceram consumenti, quae sane comparatio corpori Christi non nostro congruit. Praeterea in immediate sequentibus sermo est de corpore divino ; unde simpliciter dietum corpus conswmmans facile quidem intelligitur de eo corpore, de quo agere orationis scopus est; si autem de corpore fidelium auctor intelligi voluisset, id debuisset exprimere. Quod vero haec sententia consummationis mysteriorum per corpus videtur inducta, ut probetur, hune cibum non abire in secessum, nostrae interpretationi non obest; id enim optime hoc ipso demonstratur, quod nulla ibi remanet substantia panis. Sensus itaque planus est, in Eucharistia non manere substantiam panis, sed substantiam ibi esse solam corporis Christi; hoo enim sibi volunt illa verba, mysteria consummari corpore, non autem componi pane et corpore Christi. Cf. Card. Du Perron Refutat. obieot. ex S. August. c. 14. 

S. Cyrillus Alexandrinus pluribus in locis testimonia habet disertissima de ipso Dei Verbi corpore in Eucharistia. Potissimum solet insistere his duobus capitibus: l*. Caro Christi est caro Verbi Dei et ideo caro vivifica; unde quia hane carnem in Eucharistia manducamus, per eam instauramur ad immortalitatem. 2^. Non spiritu tantummodo, sed cum ipso corpore Christi in Eucharistia intime coniungimur: hine quia unum numero Christi corpus est in omnibus suseiplentibus, omnes corporaliter cum Christo capite et inter se coniunguntur. «Paulus dicit: omnes enim unum corpus sumus in Christo, quoniam unus panis multi sumus ; omnes enim de uno pane participamus 1 Cor. X.17. Dicat enim nobis aliquis causam, et doceat aliter vim mysticae Eulogiae (Eucharistiae). Nam eur in nobis inseritur? Nonne w£ Christum in nobis inhabitare faciat etiam corporaliter participatione et. communione sanctae suae carnis?... Qui mandueat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo. Hic maxime animadvertere operae pretium est, Christum nom dicere se dwmtacat in nobis futurum. secundum relationem aliquam affectualem, sed. et per participationem physicam (xaxa psSs&w quoveny). Ut enim si quis ceram alteri cerae coniungens igne simul liquefecerit, unum aliquid ex ambobus efficit; ite per corporis Christi et pretios? sangwinis participationem ipse quidem $n nobis, nos autem rursum 4n ipso simul wunimur. Nec enim aliter. vivificari potest, quod natura sua est corruptibile, quam. s? corporaliter unitum sit corpori eius, qui secundum maturam suam, est vita, hoc est Unigeniti... Postquam faeta est caro vitae, hoc est Verbi quod ex Deo Patre effulsit, ad vitae vim transiit, nec fieri potest, ut a morte vita vincatur » etc. in Io. 1l. X. T. IV. p. 862. 863. Lege in Io. 1. IV. ibid. p. 358- 960; contr. Nestor. 1. IV. c. 5. T. VI. p. 109-113; et Defefis. anathematismi XI. contr. oriental. ibid. p. 192. sq. 

S. Anastasius Sinaita (saec. VII.)in Hodego veritatem corporis Christi, illudque non esse spiritualis ac divinae naturae, sed vere corporeae, et ante resurrectionem fuisse corruptibile (h. e. passibile), probat contra Gaianos incorrupticolas (z9Septo0exntac) ex veritate corporis et sanguinis Christi in Eucharistia, quam haeretici ipsi negare non audebant. Attamen apud Anastasium confessio communis fidei de veritate corporis Christi in Eucharistia, quam ita constantem et universalem reperit, ut ex ea tamquam ex principio extra controversiam posito argumenta instituere potuerit, haee, inquam, confessio certa distingui debet ab efficacia argumentorum, quae inde deducit contra incorrupticolas. Argumenta illa per se solum demonstrant, Christum verum habere corpus; quatenus vero extenduntur ad probandam passibilitatem ante resurrectionem, tantummodo valent per quandam illationem ex statu sacramentali ad statum vitae mortalis Christi Domini, quod nimirum status sacramentalis sub speciebus corruptibilibus et veritas sacrificli 1neruenti repraesentat statum passibilem et sacrificium cruentum in vita Christi mortali. 

His praemonitis audiatur Anastasius. Orthodoxus interrogat Gaianitam : « Communio corporis et sanguinis Christi, quam offers et participas, estne verum corpus Christi Filii Dei, an simplex panis, qualis ostiatim venditur, vel figura corporis Christi, ut sacrificium hirci, quod Iudaei offerunt? Gaianita: Absit, wt dicamus sacram Communionem esse tantum figuram corporis Christi aut simplicem panem, sed vere ipsum corpus et sanguinem Christi Fili? Dei suscipimus (1), incarnati et natà ez S. Dei genitrice semper Virgine Maria. Orthodoxus: Bic eredimus et sic confitemur iuxta dictum ipsius Christi, quod pronuntiavit ad discipulos in coena mystica dans eis panem vivifioum: accipite, comedite, hoc est corpus meum; similiter et calicem tradens illis dixit: hic est sanguis meus. Non dimit: hoc est figura corporis et sanguinis mei. Et aliis pluribus in locis Christus manifesto dixit: qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Cum igitur ipse Christus testetur, vere esse suum corpus et sanguinem, quod fideles accedentes sumimus, agedum adfer nobis aliquid ex Communione vestrae Eeclesiae tamquam supra omnes Ecclesias scilicet orthodoxae; et cum omni reverentia sanctum hoe corpus et sanguinem in vase honorifice reponemus. Ét si intra paucos dies non corrumpatur aut immutetur aut alteretur, planum fiet, vos recte asserere corpus Christi ex ipso incarnationis exordio omnimodo fuisse incorruptibile. Si vero corrumpatur aut immutetur, necesse erit ut unum ex his fateamini, vel id quod sumitis, non esse verum corpus Christi, sed simplicem figuram, aut propter perversam fidem vestram Spiritum Sanctum (ad conversionem efficiendam) in illud non descendisse, vel corpus Christi ante resurrectionem fuisse corruptibile, utpote immolatum, morti traditum, vulneratum, perforatum, et manducatum; incorruptibilis enim natura (h. e. natura mere spiritualis) neque scinditur, neque in latere et manibus vulneratur, nec perforatur, nec morti datur , nec manducatur, nec omnino teneri potest aut tangi, cuiusmodi incorruptibilis natura est angelorum et animarum. » In Hodego c. 29 ed. Gretzer. p. 949 sq. Vide etiam c.13. p. 233. (Etiam in Bibl. Max. PP. T. IX. p. 840. 855.) 

S. Ioannes Damascenus more suo repetit dicta Patrum vetustiorum : « Cibus est ipse panis vitae, Dominus noster lesus Christus, qui de coelo descendit. » Id probat ex verbis ipsis institutionis Eucharistiae. Quamobrem, inquit, si Deus verbo suo omnia ex nihilo creavit, si ex Virgine carnem & Verbo susceptam formavit, «wr potens non sit panem efficiendi corpus swwm, atque vinum et aquam sanguinem swwm? In principio dixit: producat terra herbam virentem... dixit perinde Deus: hoe est corpus meum, et hic est sanguis meus, et hoe facite in meam commemorationem ; atque id omnipotente eius praecepto fit, domec veniat... Sicut omnia fecit Deus virtute Spiritus Sancti, ita et nunc virtus Spiritus operatur, quae supra naturam sunt et capi non possunt nisi sola fide. Quomodo fiet istud , aiebat sancta Virgo, quoniam virum non cognosco?... Et tu nune interrogas, quomodo panis fit corpus Christi, atque vinum et aqua sanguis Christi ? Dico tibi et ego: Spiritus Sanctus supervenit et efficit haec, quae rationem et mentis conceptum swperant,.. Jist revera corpus unitum divinitati, natum ex Sancta Virgine corpus, non quod, in coelos assumptum corpus descendat ex coelo (motu locali, et coelum relinquat), sed quod panis ipse et vinum transmutantur in corpus et sanguinem Dei (1). 5i autem quaeras modum, quo fiat, sufficiat tibi audivisse, id fieri per Spiritum Sanctum, sieut etiam per Spiritum Sanctum ex S. Dei genitrice Dominus sibi ipsi et in se ipso carnem substantiavit. Et ultra nihil cognoscimus, nisi quod verbum Dei verac est et efficaw et omnipotens, modus autem est. incomprehensibilis. Haud male etiam illud dici potest, quod sieut naturaliter panis per comestionem, atque vinum et aqua per potionem in corpus ef sanguinem manducantis transmutantur et non fiunt aliud corpus praeter corpus eius ante praeexistens, ita panis propositionis atque vinum et aqua per invocationem et adventum Spiritus Sancti supernaturaliter transmutantur in corpus Christi et sanguinem, et non sunt duo (corpora) sed unum idemque (scilicet corpus, in quod panis convertitur, est corpus Christi jam praeexistens unum numero, non vero aliud est corpus praeexistens, et aliud distinctum, in quod panis mutetur) (2)... Non panis et oinwm, est figura corporis et sanguinis Christi, absit! sed ipswm corpus Domini divinitate donatum; cum Dominus ipse dixerit, nom hoc est figura corporis mei, sed hoc est corpus meum, et non figura sanguinis mei, sed sanguis meus (1)... Bi vero nonnulli panem et vinum vocarunt antitypa corporis et sanguinis Domini, ut deifer Basilius, non hoc post consecrationem, sed ante consecrationem dixerunt, ipsa oblata ita appellantes... Attamen (post consecrationem) amtitypa futurorum dicuntur, nom quasi vere corpus et sanguis Christi nom essent, sed quia nunc quidem per ipsa participes sumus divinitatis Christi, tunc vero (participes futuri sumus) intellectualiter per solam visionem » (tete Oe vento O1 povne tüg 3eac). De Fid. Orthod. 1. IV. c. 18. 

In Concilio VII. Act. VI. lecta est definitio conciliabuli Constantinopolitani anni 754, ubi ad abolendas Christi imagines Ieonoclastae asserebant, Eucharistiam solam esse veram imaginem Christi (tav eX veu jputcv cixovc) , quamvis et ipsi negare non poterant, in Eucharistia vere esse ipsum corpus et sanguinem Domini: « Eucharistiae panem, inquiunt, ut sinceram (zdcv?n) imaginem naturalis carnis, per adventum Spiritus Sancti consecratum voluit (Dominus) divinum corpus fieri mediante sacerdote » etc. Nihilominus confutatio catholica, quae opposita est illi definitioni Iconoclastarum et in eadem VI Actione Concilii VII lecta, reprobat hune ipsum modum loquendi de Eucharistia. Post allata testimonia Scripturae ex Io. VI. Matth. XXVI; 1. Cor. XI. ubi caro Christi, corpus et sanguis Christi in Eucharistia demonstratur, subdit confutatio: « Ergo liquido demonstratum est, quod nusquam Dominus vel Apostoli aut Patres sacrificium incruentum per sacerdotem oblatum dixerunt imaginem, sed ipsum corpus et ipsum sanguinem, Eit ante consecrationis quidem consummationem quibusdam SS. Patrum pie visum est nominare antitypa... post consecrationem vero corpus proprie et sangwis Ohristi dicuntur et sunt et creduntur. Isti vero praeclari viri volentes venerabilium imaginum demoliri visionem, aliam imaginem introduxerunt, quae nom est imago, sed. corpus et sanguis. Porro improbitate et astutia comprehensi pravo sophismate se ipsos offendentes dixerunt, hanc divinam oblationem fieri adoptione (scilicet fieri adoptione corpus et sanguinem Christi). Et sicut hoc est manifestae insaniae, ita et imaginem dicere corpus et sanguinem Domini aequalis est stultitiae, et praeter inscitiam habet impietatem. Deinde dimisso mendacio tangunt parum quid veritatis, divinum corpus fieri dicentes; at siest imago corporis, non potest esse ipsum corpus divinum. » Harduin. Collect. Cone. T. IV. p. 370. 

Eucharistiam non esse antitypum sed ipsum verum corpus et sanguinem Domini, nee posse dici antitypum, quatenus hac appellatione in discrimen vocetur vel excludatur fides in realitatem substantialem praesentis corporis et sanguinis Christi, praeter hucusque citatos totidem verbis diserte declarant "Theodorus Heracleota, Theodorus Mopsuestenus in Catena Possini ad Matth. XXVI. 26 (1); Patres anachoretae in Monument. graec. Cotelerii T. I. p. 421 (2); Nicephorus in antirrhetico 2^ (apud Leonem Allat. de Consensu etc. 1. 3. c. 15. n. 21); "Theodorus Studita (Opp. Sirmondi T. V. p. 97); Patres Syri, de quibus adhue dicturni sumus. 

II. Gradum facimus ad Patres latinos. 

S. Hilarius argumentum Arianorum contra unitatem naturae Patris et Fili petitum ex verbis Christi, « ut unum sint sicut nos unum sumus,» retorquet in ipsos haereticos demonstrando, unum numero corpus Christi esse per susceptam Eucharistiam in omnibus fidelibus, atque ita naturalem esse unitatem nostri cum Christo et per Christum inter nos invicem (1); sicut proinde híc principium unitatis est unum numero, ipse videlicet Christus per corpus et sanguinem suum, ita et tenendum est principium unitatis Patris ac Filii esse divinam naturam unam unitate singularitatis. « Ut sint unum, sieut nos unum sumus, ego in his, et tu in me, ut sint perfecti in unum (Io. XVII. 22. 23). Eos nune, qui inter Patrem et Filium voluntatis ingerunt unitatem , interrogo, utrum per naturae unitatem hodie Christus in nobis sit, an per concordiam voluntatis? Si enim vere Verbum caro factum est, et eere nos Verbwm carnem cibo dominico sumimus, quomodo mon naturaliter manere in nobis emistimandus est, qui et naturam carnis nostrae iam inseparabilem sibi homo natus assumpsit, et »aturam carnis suae ad naturam aeternitatis (divinitatis) sub sacramento nobis communicandae carnis admiscuit?... S1 vere igitur carnem corporis nostri Christus assumpsit et vere homo ille, qui ex Maria natus fuit, Christus est, mosque vere sub mysterio carnem corporis sui sumimus, et per hoc wnwum erimus, quia Pater in eo est et ille n nobis, quomodo voluntatis unitas asseritur, cum naturalis per sacramentum proprietas (coniunctio) perfectae sacramentum sit unitatis?... . Quae scripta sunt legamus, et quae legerimus , intelligamus; et tum perfectae fidei officio fungemur. De naturali enim in nobis Christi veritate quae diximus, nisi ab eo didicimus, stulte atque impie dicimus. Ipse enim ait: caro mea vere est esca, et sanguis meus vere est potus; qui edit carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo (Io. VI. 57). De veritate carnis et sanguinis non relictus est ambigendi locus. Nune enim et ipsius Domini professione et fide nostra vere caro est et vere sanguis est; et haec accepta atque hausta id efficiunt, wt et nos in Christo et Christus in nobis sit. An hoc veritas non est? Contingat plane his verum mon esse, qui Christum lesum verum esse Deum denegant!... Quam autem in eo per sacramentum communicatae carnis et sanguinis simus, ipse testatur dicens... quoniam ego in Patre meo, et vos in me, e£ ego in vobis (Io. XIV. 20). Si voluntatis tantum unitatem intelligi vellet, cur gradum quemdam atque ordinem consummandae unitatis exposuit, nisi ut cum ille in Patre per naturam divinitatis esset, nos contra in eo per corporalem eius nativitatem, ef ille rursum in nobis per sacramentorum (corporis et sanguinis) inesse mysterium crederetur » etc. De Trin. 1. VIII. n. 19-17. 

S. Ambrosius data opera mysterium declarat neophytis. Primum docet simpliciter: «esca quam accipis, corpus est Christi;» adeoque longe excellentior quam manna datum Israelitis; « potior est enim lux quam umbra, veritas quam figura, corpus auctoris quam manna de coelo. » Tum sequitur declaratio, quomodo credi debeat corpus Christi, cum tamen appareat panis. Est videlicet corpus et sanguis, quia omnipotentià divinüà mutatur panis et vinum in corpus et sanguinem Domini. « Forte dices: aliud video, quomodo tu mihi adseris, quod Christi corpus accipiam? Et hoc nobis adhue superest, ut probemus. » Probatio est quadruplex: 1l*. demonstrat exemplis miraculorum , rerum naturas per omnipotentiam divinam mutari: virga Moysis mutata est in serpentem et serpens iterum in virgam, aqua in sanguinem et vicissim, aqua maris rubri et Iordanis mutavit suam naturam. « Advertimus igitur maioris esse virtutis gratiam quam naturam, et adhue tamen prophetieae benedietionis numeramus gratiam (nam miracula omnia enumerata patrata sunt per verba et benedictiones prophetarum). Quod si tantum valuit humana benedictio ut naturam converteret, quid dicimus de ipsa consecratione divina , ubi verba ipsa Domini Salvatoris operantur? Nam sacramentum istud, quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum valuit sermo Eliae, ut ignem de coelo deponeret, non valebit Christi sermo, ut species (naturas) mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti: quia ipse dixit, et facta sunt... sermo ergo Christi, qui potuit eo nihilo facere quod non erat, mon potest ea, quae sunt, im id mutare, quod non erant? Non enim minus est novas rebus dare, quam mutare naturas.» 2^, Specialis ratio apparet in ipso Christi corpore, quod origine sua totum est supra naturam, formatum et natum ex Virgine: « Liquet, quod praeter naturae ordinem Virgo generavit. Et hoc quod conficimus corpus, ez Virgine esí; quid hie quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse Dominus lesus partus ex Virgine? » 9". Mutationem, quam fieri potuisse ostendunt praedicta, revera esse factam, demonstrant ipsius Christi verba: «Ipse clamat Dominus Iesus: hoc est corpus meum. Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur (esse promuntiatur). Ipse dicit sanguinem. suwm. Ante consecrationem. aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur. Et tw dicis: Amen, hoc est, verum est. Quod. os loquitur, mens interna fateatur; quod, sermo sonat, affectus sentiat.» 4^. Quamvis sit corpus Christi ipsum quod natum est ex Virgine, tamen est in alio statu in Eucharistia quam in connaturali suo existendi modo: « quid edamus, quid bibamus, alibi tibi per prophetam Spiritus Sanctus expressit dicens: gustate et videte, quoniam suavis est Dominus... In illo sacramento Christus est, quia corpus est Christi; non ergo corporalis esca sed spiritalis est... corpus enim Dei corpus est. spiritale (1); corpus Christ? corpus est divini spiritus, quia spiritus Christus. » De myster. c. 9. 

Auctor librorum de Sacramentis eadem fere omnia habet, quae Ambrosius; eandem appellationem ad miracula, ad creationem ex nihilo, ad incarnationem , ad veritatem et omnipotentiam verborum Christi. Saepius tamen et instantius, quam ipsemet Ambrosius, urget conversionem panis in corpus Christi. « Tu forte dicis: meus panis (quem accipio in Eucharistia) est usitatus. Sed panis iste panis est ante verba sacramentorum; ubi accesserit consecratio, de pane fit caro Christi... Qui est sermo Christi? nempe is quo facta sunt omnia. Iussit Dominus, et factum est coelum... iussit Dominus, et omnis creatura generata est. Vides ergo, quam operatorius sit sermo Christi. Si ergo tanta vis est in sermone Domini Iesu, ut inciperent esse, quae non erant; quanto magis operatorius est, ut sint quae erant, et in aliud, commutentur? (1)... Ergo didicisti, guod ex pane (termino a quo) corpus fiat Christi, et quod vinum et aqua in calicem mittitur, sed fit sanguis consecratione verbi coelestis... Ergo videte, quantis generibus potens est sermo Christi universa convertere. Deinde ipse Dominus lesus testificatur nobis, quod, corpus suum accipiamus et sanguinem; numquid. debemus de eius fide et testificatione dubitare?... Dicit tibi sacerdos: corpus Christi, et tu dicis: Amen, hoc est, verum. Quod confitetur lingua, teneat affectus. » De Sacram. 1l. IV. cap. 4. 5.

    S. Gaudentius Bricianus Ambrosio aequalis in sermone &d egressos e fonte baptismatis: « Modo ea solum de ipsa lectione (quae erat de agno paschali Exod. XII.) carpenda sunt, quae praesentibus catechumenis explanari non possunt, et tamen mecessario sunt aperienda neophytis. In umbra illius legalis paschae non unus agnus occidebatur sed plures... Figura enim non est veritas, sed imitatio veritatis... Ergo in hae veritate, qua sumus, unus pro omnibus mortuus est, e? idem per singulas Ecclesiarum domos in mysterio panis et vini reficit immolatus, vivificat creditus, consecrantes sanctificat consecratus. Haec Agni caro, hic sangis est... Ipse igitur naturarum creator et Dominus, qui produeit de terra panem, de pame rursus, quia et potest et promisit, efficit proprium corpus, et qui de aqua vinum fecit, facit et de vino sanguinem swwm... Pascha est Domini, | hoc est transitus Domini, ne terrenum putes quod coeleste effectum est per eum, q«i transit in illud et fecit illud suwm corpus et sanguinem... Nam cum panem consecratum et vinum discipulis suis porrigeret, sic ait: hoc est corpus meum, hie est sanguis meus. Credamus quaeso, cui credidimus, nescit mendacium Veritas... ut pariter universa quem admodum tradita sunt, credamus, non infringentes os ipsius ilud solidissimum: hoe est corpus meum, hie est sanguis meus. Si quid autem superfuerit etiam nunc in uniuscuiusque sensu, quod expositione ista non ceperit, ardore fidei concremetur. » 'T'ract. 2^. in Exod. egressis a fonte neophytis.

S. Isidorus Hispalensis (ineunte saeculo VII) in sermone de corpore et sanguine Domini (1): « Recedat ergo omne infidelitatis ambiguum, quandoquidem qui auctor est muneris, ipse etiam testis est veritatis. Nam nvisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui verbo suo secreta potestate evertit, ita dicens: accipite et edite, hoc est enim corpus meum. Et sanctificatione repetita: accipite, inquit, et bibite, hic est sanguis meus. Ergo sieut ad nutum praecipientis Domini repente ex nihilo substiterunt excelsa coelorum... par? potentia in spiritualibus sacramentis verbi praecipit virtus, et servit effectus (2). Et ut tibi novum et impossibile non debeat videri, quod i» CAristi substantiam terrena et mortalia (1. e. mortalibus usitata) commitentur,te ipsum, quiiam es in Christo regeneratus, interroga... In corpus Ecclesiae non videndo sed credendo transiisti, et de filio perditionis adoptivus Dei filius occulta puritate fieri meruisti... Corpus sacerdote dispensante tantum est in emiguo, quantum esse constat 4n toto; quod quum Ecclesia fideliwm swmit, sicut plenum in wniversis , ita, integrum esse probatur in singulis...De hoc vero pane quum assumitur, nihil minus habent singuli, quam universi; totum unus, totum duo, totum plures sine diminutione percipiunt, quia . benedictio (£vAcyiz i. e. quod benedictione effeetum est) huius sacramenti scit distribui , nescit distributione consumi... Nec dubitet quisquam, primartas creaturas (panem et vinum, quibus homo primario indiget) wutu potentiae, praesentia maiestatis in Dominici corporis transire naturam, quum ipsum hominem videat artificio coelestis misericordiae Christi corpus effectum. Sicut autem quicumque ad fidem veniens ante verba baptismi adhue in vinculo est veteris debiti, his vero commemoratis mox exuitur omni faece peccati; /ta quando benedicendae verbis coelestibus creaturae sacris altaribus imponuntur , antequam invocatione summi nominis consecrentur, substantia illic est panis et vini, post verba autem Christi corpus et sanguis est Christi. Quid autem mirum est, si ea, quae verbo potuit creare, verbo possit creata convertere? Immo iam minoris videtur esse miraculi, $i id, quod ex nihilo agnoscitur condidisse, jam conditum in melius valeat commutare» etc. Isidorus T. VII. p. 316 sq. ed. Arevali. 

III. Ex Patribus Syris pauca citabimus inter multa praeclara, quae apud eos leguntur.  

S. Ephrem applicans caerimonias praescriptas in esu agni paschalis, eius mactationem ad solis occasum significasse ait: « quod in fine temporum velut in vespertina hora consummabitur mysterium sacrificii agni nostri, qui est Christus... Si Seraphim cum tremore ei adstant, quis audebit sedens manducare ewm?» «Nemini fas sedendo accipere vivum corpus.» «Corpus eius «ovo modo ipsis corporibus nostris iómmiztum est, eius quoque sanguis purissimus diffusus in venas nostras... Quia multum dilexit Ecclesiam, non dedit ei manna aemulae suae (synagogae), panis vitae factus est ei, wt eum comederet. » « Comedimus te, Domine, et bibimvus te, non ut te consumamnus sed. ut per te vivamus. » In Bibl. Or. Assemani T.I. p.67. 97. 101. « De pane facere corpus non potest sacerdos, sed alius, qui est Spiritus Sanctus.» In Ezech. c. 10. Opp. Syr. Lat. T. II. p. 175. 

BS. Maruthas: « Hoc , inquit Christus, facite semper in meam commemorationem. Si perpetua Sacramentorum participatio tradita non fuisset... subsequentium temporum fideles à communione corporis et sanguinis extorres fuissent. Verum nune quoties ad corpus et sanguinem accedimus et ea super manus nostras accipimus, sc credimus nos corpus amplecti, et esse nos de carne eius et de ossibus eius, sicut scriptum est. Etenim Christus nom appellavit ea typum et figuram , sed, (dizit): vere hoc est corpus meum , et hic est sanguis meus » Bibl. Or. ib. p. 179. 180. (vide supra p. 52).

S. Isaac Magnus in sermone de Fide: « Vidi mixtum craterem eius (Fidei i. e. quem Fides porrigit), et pro vino repletum sangwine, et pro pane positum ab ea corpus in media mensa (altaris) (1). Vidi sanguinem et ecpavi , vidi corpus, et stupor apprehendit me. Innuit mihi (Fides , dicens): comede et quiesce, bibe puer et ne scruteris... Ostendit mihl corpus macetatum, et ponens ex eo in labiis meis placide mihi dixit : vide, quid comedis. Porrexit mihi calamum Spiritus et postulavit a me, ut manum apponerem; &ecepi, scripsi et confessus sum: Aoc esse Dei corpus (2); ita deinde etiam calicem accepi et bibi in convivio eius (Fidei), et perculit me ex calice odor eiusdem corporis, quod manducaveram (3). Et quod de corpore dixeram, pswm esse Dei corpus, id etiam dim? de calice , hunc esse sanguinem Salvatoris nostri ». Bibl. Or. ib. p. 220.

S. Iacobus Sarugensis in serm. 66. de Passione Domini: « Àb illo temporis puncto, quo (lesus) accepit panem et dixit illud corpus suum , mom erat panis sed corpus ejus, et hoc edebant admirantes. Edebant corpus eius , qui cum ipsis àn mensa accubabat, et bibebant sanguinem eius, cuius simul audiebant vocem doctrinae.... Corpus suum Dominus noster suis manibus distribuit in mensa. E: quis rebellis sit, ut dicat nunc, nom esse corpus. Ipse ( Christus ) dicit: hoc est corpus mewm, et quis verum non fateatur? Si quis hoe non credat verum , non est discipulus Apostolatus ; Apostoli enim crediderunt, e£ viventem ac secum accumbentem (ad. mensam) comederunt (4).... Electi Apostoli, ut Filio fidem adhiberent , satagebant , non ut. scrutarentur vel quaestiones moverent sicut rebelles. Panem quem fregit et dimit corpus suwm, corpus agnoscebant , et dta. illud reputabant, ac si im veritate sanguis eius stillaret » Apud P. de Benedictis in Antirrhet. 2». c. 9. 12. (Opp. S. Ephrem. Syr. Lat. 'T. II. p. 46. 50). 

His addam duos quamvis haereticos monophysitas unum IV, alterum VIII saeculi.  

Xenaias Mabugensis: « Est. unus Filius et Dominus secundum haee duo, nimirum quod et Deus est et secundum quod homo est... Ipsius est caro illa, quam ex nobis assumpsit, non alterius alicuius hominis separati ab ipso. Propterea etiam corpus vivum Dei vivi nos accipere. profitemur et non merum modo corpus hominis mortalis, similiter vivum vivi sanguinem in omnibus sacris haustibus accipimus; et non est. nudus sanguis hominis corruptibilis nostri similis, ut haeretici ( Nestoriani) opinantur. Nam non panem sanctificatum appellavit corpus swuwm , et mon tantummodo vinum | benedictionibus cumulatum appellavit sacrum suum sangwinem , sed dimit super unumquodque eorum (super panem et vinum), esse im veritate corpus et sanguinem, suum ». (1) Bibl. Or. T. II. p. 39.

loannes Darensis explicans verba consecrationis ita scribit: « Incipit qui sacerdotio fungitur et repetit preces deificas, nempe efficientes corpus et sanguinem Dei. (2) Sunt autem preces deifioae illae ab hierarchis laudatae et in mysticis ministeriis positae iuxta Evangelium et Apostolum ; illud (Evangelium) enim dicit: accepit lesus panem et benedixit, cum iis quae sequuntur; hie (Apostolus) autem: Dominus lesus in qua nocte tradebatur, accepit panem et dixit: hoc est corpus meum » etc. Apud P. de Benedictis l. c. cap. 11. p. 48.

IV. Publica professio in Liturgiis. Universae Patrum doctrinae haetenus descriptae plene consentit communis et publiea fides in omnium Eocclesiarum liturgiis expressa, quae liturgiarum testificatio etiam per se sola sufficeret ad dogmatis demonstrationem. « Obsecrationum quoque sacerdotalium saeramenta respiciamus, quae ab Apostolis tradita in toto mundo atque in omni Ecclesia catholica uniformiter celebrantur, ut legem credendi lex statuat supplieandi» (post epist. S. Coelestini I ad Gall. Episcopos c. 11). Transscribo pauca, primum ex liturgiis occidentalibus: 

In ordinatione presbyterorum orat Episcopus: « wt corpus et sanguinem. Filii tui. àmmaculata. benedictione transforment » BSacramentar. Gelasian. In praefatione Missae , quae, teste Guitmundo saec. XI., per totum paene orbem latinum habebatur: « Hostia, quae offertur a plurimis, et wnwm corpus Christi Sancti Spiritus infusione perficitur. Singuli accipiunt Christum. Dominum , et in singulis portionibus totus est, nec per singulos minuitur, sed integrum se praebet in singulis » Sacramentar. Ambrosian. « Sicut veritatem coelestis sacrificii exsequimur, sic veritatem domanici corporis et sanguinis hauriamwus » Missa antiqua Ambrosiana. « Hic est agnus Dei... quí nwmquam moritur immolatus, sed semper vivit occisus. » « Ut fiat nobis Eucharistia legitima i» transformationem corporis ac sanguinis Domini nostri Iesu Christi ». « Descendat Paraclytus , ut oblationem coelesti permutatione, te sanctificante sumamus, w£ translata fruge in corpore (i.e. 1n corpus), calice ?n cruore (cruorem) proficiat meritis » etc. « Ut operante virtute panem mutatum in carnem , poculum versum in sangwine, allum sumamus in calicem, qui de te flucit in cruce ex latere» Liturg. Gothica. 

Luculentissimae sunt testificationes in omnibus liturgiis orientalibus etiam apud diversas sibi invicem repugnantes sectas usurpatis. 

Orat sacerdos: « Emitte Spiritum Sanctum tuum in nos et in haee dona proposita. Fac quidem panem hunc pretiosum corpus Christi tui;» Diaconus respondet: Amen. Sacerdos: « Quod autem est in hoc calice, fac pretiosum sanguinem Christi tui; » Diaconus respondet: Amen. Sacerdos : « transmutans Spiritu tuo Sancto»: Diaconus respondet: Amen; Amen, Amen... Sacerdos: « Frangitur et dividitur Agnus Dei, Filius Patris, qui frangitur at non comminuitur, qui semper comeditur et non consumitur, sed participantes sanctificat » Liturg. Chrysostomi (cf. th. VII n. II). « Dedisti nobis Filium tuum unigenitum.... sacerdotem summum et sacrificium , qwa épse semper distribuitur inter nos inconsumptibiliter » Liturg. Armena. Eadem sunt in omnium liturgiarum invocationibus, additis multis et variis epithetis: corpus épswm, verum, secundwm veritatem, quod crucificum, quod natum em Maria Virgine. In omnibus pariter adduntur fidei professiones efficacissimae: In liturgia Copticà sacerdos elevans hostiam dicit: « Corpus sanctum et sangwis pretiosus, purus, verus lesu Christi Filii Dei nostri, Amen, Corpus et sanguis Emmanuelis Dei nostri im veritate, Amen. Credo, Credo, Credo et confiteor usque ad. extremum vitae spiritum, hoc esse corpus vivifüicum Fl tui unigeniti, Domini Dei et Saloatoris nostri Iesu Christi; accepit illud exo omnium mostrum Domina , Dempara, Diva et Sancta Maria » ete. Pariter in liturgia aethiopieca, ubi ad verba consecrationis populus respondet: « Amen, Amen, Amen. Credimus et certi sumus. Laudamus te, Domine Deus noster: hoc est vere, et ita credimus, corpus tuum ». Consulantur Renaudot Liturg. orient.; Muratori Liturgia Romana Vetus T. L.; Assemani Codex liturg. Ecclesiae universae etc. Cf. Zaccaria De usu librorum liturg. in rebus theologicis (in Bibl. Rituali T. I. dissert. II). 

V. Nune reliquum est, ut ex allatis testimoniis praecipua capita colligamus. Docent Patres communi consensu: 

1°. Aliud apparere sensibus nostris, credere tamen oportere verbis Christi firmissime et simpliciter, quamvis modum non comprehendamus, esse in Eucharistia vere, proprie, ipsum corpus et sanguinem, propriwm corpus et sanguinem, pretiosum corpus et sanguinem Iesu Christi, corpus illud, quod natum ex Maria Virgine, quod cruci afficwm fuit, sanguinem ilum, qu venditus erat a Iuda, qui e latere Christi manavit, quia ipse dizit: hoc est corpus meum, hie est sanguis meus. Hilarius, Ambrosius, Gaudentius, Cyrillus Hieros., Caesarius, Epiphanius, Chrysostomus, Cyrills Alex., Isaac Magnus, lacobus Sarugensis, Isidorus, Damascenus. Huc pertinent etiam liturgiae omnes, in quibus fidei professiones ab universo populo christiano verbis efficacissimis exprimi solent. 

2°. Esse in Eucharistia corpus Christi vivum, corpus cum sanguine sub wtravis specie, corpus unitum divinitati, totum Christum. Presbyteri Achaiae de martyr. S. Andreae, Macarius Magnes, Ephrem Syrus, Hilarius, Nyssenus , Ambrosius, Cyrillus Alex., Isaac Magnus, Concilium VII, Damascenus. In liturgiis passim dicitur agnus vivus immolari, ut in praefatione Missae Gothicae: « qui nusquam moritur immolatus, semper vivit occisus.» Quamvis alibi (ut apud Chrysostomum et alios) dieatur in altari iacere agnus occisus, ad rationem sacrificii et mortem mysticam exprimendam. 

3°. Esse corpus zdem, quod sedet ad dewteram Dei Patris, non. esse cwm. illo duo sed wunwm corpus, corpus quod mandwucatur et mon consumitur , quod in toto orbe distributum multis manet in. se integrum. Presbyteri Achaiae , Ephrem, Nyssenus, Caesarius, Chrysostomus, Cyrillus Alex., Iacobus Sarugen., Isidorus, Damascenus, Eutychius (apud Nicetam Choniatem l. c.), Liturgiae tum orientales, tum occidentales. 

4°. Uniri proinde corpus Christi fidelibus »om sola fide, nec sola charitate et relatione affectuali, spiritualiter, sed uniri, immisceri corporibus, visceribus fidelium vere, re ipsa, physice, corporaliter. Macarius Magnes, Nyssenus, Hilarius, Cyrillus Hieros. et Alex., Ephrem, Maruthas, Chrysostomus, Isidorus. Summo studio scilicet Patres exhibent physicum Christi corpus in Eucharistia unum in omnibus pereipientibus tamquam principium unitatis corporis Christi mystici. Hune effectum in corpore Christi mystico praeser- . tim Augustinus commendare solet, supponit autem effectus ipsam causam corpus scilicet Christi physicum , quod in Eucharistia suscipitur a singulis. Ne igitur testimonia Augustini, ubi vel solum vel maxime spectat effectum , in alienum sensum detorqueantur, conferri debent cum testimoniis, in quibus Patres modo citati causam prae oculis habent et ex ea effectum declarant. 

5°. Eucharistiam on esse realis corporis et sanguinis Christi figuram ac typum , sed esse ?pswm corpus ac sanguinem, secundum veritatem corpus et sanguinem Christi , quia verba Christi hoc enuntiant. Macarius Magnes, Chrysostomus, "Theodorus Heracleota, Theodorus Mopsuesten., Maruthas, Patres anachoretae (in monum. gr. Cotelerii), Anastasius Sinaita, Theodorus Studita, Nicephorus Patriarcha, Concilium VII, Damascenus.    

6°. Eucharistiam »onm esse panem commwunem , mom esse panem licet sensibus ita videatur, non esse id quod, natura formavit, non esse substantiam panis, non panem et vinum consecratum et benedictionibus cumulatum solummodo dict corpus et sanguinem Christi , sed Eucharistiam esse veraciter ipsum corpus et sanguinem Christi. Iustinus, Cyrillus Hieros., Ambrosius, vulgatus Ambrosius, Isaac Magnus, Iacobus Sarugens., Xenaias, Isidorus, alii plerique. 

7°. Panem fieri corpus Christi , de pane fieri corpus Christi. Ephrem, Gaudentius, vulgatus Ambrosius, Cyrillus Hieros. et Alex., Damascenus, Liturgiae omnes. 

8°. Panem /ransire , transferri, transformari , converti, everti, transmutari, transelementari (p.e coecote vo ot , pecaalÀec0ct, petupputüvateaUot, uecoatovyecucUot) ete. in corpus lesu Christi, idque fieri uno momento virtute omnipotenti Spiritus Sancti, vi verborum Christi: hoe est corpus meum; unde haec dicuntur verba efficientia corpus et sanguinem Dei. Porro intelligentiam huius mysterii aliquatenus iuvari posse consideratione mutationis naturalis panis et vini in carnem et sanguinem hominis per alimoniam; consideratione omnipotentiae in verbo creante: fiat, et factum est, crescite et multiplicamini; consideratione mysterii incarnationis et formationis corporis lesu Christi per virtutem Spiritus Sancti ex Sancta Virgine; consideratione mutationum in legibus naturae per miracula, nominatim conversionis aquae in vimum, aquae in sanguinem, virgae in serpentem ete. Iustinus, Macarius Magnes, Nyssenus, Cyrillus Hieros., Ambrosius, vulgatus Ambrosius, Gaudentius, Chrysostomus , Isidorus (1l. e. et de Offic. 1. I. c. 18), Ioannes Darensis, Damascenus, Liturgiae omnes orientales, et occidentales mozarabica, gothica.

THESIS IX. Demonstratio fidei universalis in praesentiam realem exo modo, quo Patres dogma assumunt instar principi in disputatione de aliis doctrinae capitibus.

 Àntiquitas, universalitas et consensio christianae fidei in verita- » tem corporis et sanguinis Christi substantialiter praesentis in Eucha- » ristia insuper demonstratur ex mira constantia, qua SS. Patres hoc » dogma in disputationibus adversus haereses velut principium consti- » tuebant omnibus compertum. Solent enim Patres inde ab aevo aposto- » lico hac ipsa veritate realis et substantialis corporis ac sanguinis Fi- »lii Dei in Eucharistia confutare nominatim haereses omnes contra » Dominicam incarnationem exortas, sive de natura assumpta, sive. de » modo assumptionis, sive de persona assumente illae errarent. » 

Haeretici omnes qui circa Verbi incarnationem errabant, sive negantes veram humanam naturam assumptam esse aut adhue permanere in Christo (ut multiplices Gnosticorum et Monophysitarum sectae), sive dividentes hominem Christum et Verbum Deum in duas per se subsistentes personas (ut Nestoriani), sive negantes Verbum assumens esse verum Deum (ut Ariani), ex his ipsis haeresibus per necessariam "eonsequentiam etiam errabant circa mysterium Eucharistiae, Secundum falsas scilicet suppositiones quibus personam et naturas Christi constituebant, Christum eundem etiam in Eucharistia praesentem agnoscebant, ita ute. g. Eutychiani corpus et sanguinem in divinitatem conversum, seu quomodocumque humanitatem cum divinitate in unam naturam coalescentem in Eucharistia colerent; Nestoriani contra non carnem Deo Verbo propriam et hy postatice unitam, sed carnem hominis per se subsistentis cum Verbo solum moraliter coniuncti in Sacramento praesentem esse crederent. Haec vero ipsa haereticorum doctrina de Christo in Eucharistia, respondens eorum haeresi de incarnatione, evidenter demonstrat fidem universalem de praesentia reali eiusdem Christi Salvatoris in Eucharistia, qui quondam visibilis in terris conversatus est, et nunc sedet ad dexteram Patris; praesertim si una consideretur modus disputandi catholicorum Doctorum adversus easdem haereses. Assumunt enim hanc communem omnibus Christianis et extra controversiam positam doctrinam de Christo, ratione corporis et sanguinis sui in sacramento vivifico Eucharistiae substantialiter praesenti, tamquam principium certum tum ad realitatem carnis et naturae humanae assumptae, tum ad unitatem divinae personae Christi Dei hominis demonstrandam.

Immo Gnostiei docetae ipsi asserentes, visibilem Christi naturam solum apparentem (xat Ocxsty) non veram fuisse, corpus ef sanguinem Christi in Eucharistia, quantumvis id postulare videretur systematis consequentia, negare saltem palam et diserte plerumque non audebant, ut colligi" tur ex modo, quo contra eos disputant Irenaeus (1) et Tertullianus. 

Ceterum quamvis octo primis saeculis .fides circa mysterium. Eucharistiae ita fuerit constans et universalis, ut de eo d?recta et explicita controversia cum ipsis haereticis nulla adhue fuerit, comparent tamen vestigia obscurarum quarumdam sectarum, quae negationem realis carnis Christi in Sacramento ex aliis earum principiis necessario consequentem, etiam palam profitebantur. Huiusmodi sunt docetae illi quorum meminit S. Ignatius ep. ad 8myrn. n. 7; Gmnostiei alii apud Iren. l. I. c. 21. n. 4. , et clarius apud Origen. de orat. n. 5. (T. I. p. 204), apud Theodoretum haeretic. fabular. 1. I. c. 10. 11; tum fortasse Massaliani apud Theodoret. Hist. Eccl. 1. IV. c. 10. Quod Macarius Magnes, Theodorus Heracleota et Theodorus Mopsuestenus (vide supra p.100) polemice agere videntur contra aliquos dicentes, Eucharistiam esse figuram corporis Christi, vel de modo tantum loquendi vel certe de singularibus hominibus non de errore in sectam coalescente intelligendum est, sicut etiam privatus erat error monachi Scetiotae, de quo narratur in monumentis graecis Cotelerii (quae citavimus ibidem) (1). Ieonoclastae vero confutati in Synodo VII (Harduin. T.IV. p. 967-371) quoad Eucharistiam non in re ipsa a communi fide discrepasse dicendi sunt, sed modum loquendi periculose perverterunt ad subsidium suae haereseos contra usum imaginum. Cf. Card. Du Perron 1. II. p. 649 seqq. (vid. supra p. 99).

Hisce praestitutis quod spectat ad modum disputandi adversus haereses ex communi et universali fide in veritatem corporis et sanguinis Christi in Eucharistia, SS. Patres pro diversitate errorum quos impugmnant, alia atque alia ratione eo principio utuntur.

Adversus docetas aliquando detestandam haeresim ostendunt, quia negata assumptione verae et substantialis carnis in incarnatione, etiam in Eucharistia veritas carnis neganda est, ut Ignatius ad Smyrnenses n. 7. (supra p. 88); aliquando directe ex veritate vivificae carnis Christi in Eucharistia ostendunt adversus eosdem tum realitatem carnis a Verbo assumptae, tum alios gnosticos errores impugnant de demiurgo auctore rerum materialium , de pravitate materiae, de corporum nostrorum perpetuo interitu sublata spe resurrectionis , ut Irenaeus 1. IV. c. 33. n. 4. 5; c. 98. n. 2; l. V. c. 2, n. 2. 3; Tertullianus contr. Marc. l. V. c. 8 (ed. Rigalt. p. 590); 1. III. c. 19. p, 493. 494; 1. 1V. c. 540. pg 157. 

  Adversus multiplices monophysitarwm sectas duas in Christo naturas confundentes demonstrant Patres, impermixtam manere naturam humanam a divina diversam, ex communi professione veritatis carnis et sanguinis Christi sub visibilibus speciebus in Sacramento , quam et haeretici lpsi ob claritatem verborum Christi et consensionem omnium Christianorum fateri cogebantur. Athanasius (contra Apollinaristas) apud Theodoretum dialog. IT. (de inconfusibili) T.IV. p. 92; Theodoretus ipse dial. I. (de incommutabili) ib. p. 18; dial. II. p. 84; Leo M. Serm. 91. c. 3; ep. 59. c. 2.. (ed. Ballerini); Anastasius Sinaita Hodeg. c. 13. p. 232; c. 23. p. 949-351 (ed. Gretzer.).

Contra Nestorianos distinguentes duas hypostases ita, utalius sit homo lesus Christus alius Deus Verbum, non iam demonstrant Patres realitatem :carnis lesu Christi in Eucharistia , sed àssumentes hoc principium ab adversariis etiam citra controversiam admissum , probant, carnem Christi in Eucharistia utpote vivificam et per quam intime unimur ipsi Filio Dei, esse carnem Dei Verbi, ac proinde non duas esse personas sed unam personam duplieis naturae divinae et humanae. Cyrillus Alexandrinus frequenter e. g. anathemat. XI et in eius apologia T. VI. p. 156. 192. 193; contra Nestor. 1. IV. c. 5. T. VI. p. 109-113; inIo. l. X. c. 2. T. IV. p. 862-864; Anastasius Sinaita Hodeg. p. 77.

Paulus Samosatenus sanguinem Christi corruptibilem esse, evinci posse putabat ex mysterio Eucharistiae: « Scriptum est in Evangelio: et accepto calice gratias egit et dixit: accipite et dividite inter vos: hie calix est novum Testamentum in meo sanguine, qui pro vobis funditur. Quomodo igitur est sanguis incorruptibilis , si dividitur, et funditur? » In responsione quae Dionysio Alexandrino adseribitur, admisso utique principio, distributionem et fuSionem enuntiari de ipso vero sanguine Christi in Eucharistia, refelhitur illatio corruptibilitatis hoc argumento: est sanguis non meri hominis, ut Samosatenus praeludens Nestorio putabat, sed sanguis Verbi Dei. Sieut ergo non ideo Spiritus Sanctus verus Deus corruptibilis est, quia dieitur effundi super omnem carnem et in specie linguarum ignitarum dividi super Apostolos; ita et sanguis Dei distributione in multos non corrumpitur (1). Opp. Dionysii Alex. ed. Simone de Magistris p. 233-297.

Contra Arianos Hilarius (de Trinit. l. VIII. n. 13 seqq.) aliique assumunt realitatem corporis Christi in Eucharistia, ut nostram unionem cum Christo et inter nos ipsos non $s0- lum per affectum esse demonstrent, sed per reale corpus Christi, quod est unum numero in omnibus suscipientibus, atque ita in adversarios retorqueant argumentum contra unitatem naturae Patris et Filii deductum ab haereticis ex verbis Christi: ut omnes unum sint, sicut ego et tu Pater unum sumus. (Vide supra p. 101 cf. p. 95). 

Addere his possumus disputantem contra Pnewmatomachos Isidorum Pelusiotam , qui divinitatem Spiritus Sancti probat ex constanti apud omnes veritate, quod sicut Pater et Filius, ita Spiritus Sanetus sua virtute « panem communem reddit in mensa mystica proprium corpus incarnationis Fili » (ceux itc» vang &wtov capxoccoc h. e. illud ipsum corpus, quod in incarnatione assumpsit) l. I. ep. 109 ad Marathonium.